Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Anna Walentynowicz (1929–2010)

Anna Walentynowicz – działaczka opozycyjna, jedna z założycielek NSZZ „Solidarność”.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Dzieciństwo i młodośćBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Anna Walentynowicz urodziła się 15 sierpnia 1929 roku w Równem na Wołyniu, pochodziła z biednej rodziny Lubczyków. We wrześniu 1939 roku straciła rodziców i została przygarnięta przez sąsiadów. Od dzieciństwa musiała bardzo ciężko pracować, ukończyła tylko cztery klasy szkoły powszechnej. Po wojnie rodzina, która ją przyjęła, przeniosła się pod Warszawę. W 1950 roku przeprowadziła się do Gdańska, gdzie podjęła pracę w Gdańskich Zakładach Przemysłu Tłuszczowego „Amada”. Anna Walentynowicz wspominała potem, że ciężka praca nauczyła ją współczucia dla ludzi.

Stocznia GdańskaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Po koniec 1950 roku Anna Walentynowicz została zatrudniona jako spawaczka w Stoczni Gdańskiej, gdzie szybko zdobyła sławę jako doskonała pracowniczka. Pracowała niezwykle ciężko, wyrabiała 270 proc. normy. Jej zdjęcia, jako przodowniczki pracy, ukazywały się w gazetach. Początkowo należała do Związku Młodzieży Polskiej, jednakże wkrótce oddała legitymację związkową i wstąpiła do Ligi Kobiet. Nigdy nie należała do PZPR, mimo że wywierano na nią naciski, by wstąpiła do partii. We wczesnych latach pięćdziesiątych po raz pierwszy stanęła w obronie praw pracowników. Wywołało to natychmiastowe zainteresowanie władz – bezpieka rozpoczęła inwigilację przodowniczki pracy.

Działalność opozycyjnaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W 1968 roku w Stoczni Gdańskiej wybuchł skandal związany z defraudacją pieniędzy z kasy zapomogowej. Anna Walentynowicz domagała się wyjaśnienia sprawy, którą władze usiłowały zatuszować. Wtedy po raz pierwszy usiłowano wyrzucić ją z pracy, jednakże stanęła za nią cała załoga wydziału W–3. Ostatecznie przeniesiono ją na inny wydział z zakazem zmiany miejsca zatrudnienia.

Podczas protestu w 1970 roku Anna Walentynowicz była jedną z osób przygotowujących posiłki dla strajkujących. Gdy wkrótce po stłumieniu robotniczych wystąpień do stoczni przybył Edward Gierek, Walentynowicz została wybrana na delegatkę na spotkanie z dygnitarzem.

W 1978 roku, gdy rozpoczęto tworzenie Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, Anna Walentynowicz stała się jedną z czołowych działaczek nowej organizacji. Zajmowała się kolportażem ulotek i organizacją rocznic strajków 1970 roku, a w jej mieszkaniu odbywały się spotkania WZZ.

Strajki sierpniowe i „Solidarność”Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Działalność w WZZ wzmagała zainteresowanie Służby Bezpieczeństwa; Anna Walentynowicz była regularnie zatrzymywana na 48 godzin, przesłuchiwana, otrzymywała nagany w pracy. Siódmego sierpnia 1980 roku, na pięć miesięcy przed emeryturą, zwolniono ją dyscyplinarnie z pracy. Było to jedno z wydarzeń, które sprowokowały strajk – przywrócenie Anny Walentynowicz do pracy stało się pierwszym z postulatów protestu. Na żądanie strajkujących przywieziono ją na teren stoczni dyrektorskim samochodem. Szesnastego sierpnia, gdy osiągnięto porozumienie z władzami i zadecydowano o zakończeniu strajku, to właśnie Anna Walentynowicz, wraz z Henryką Krzywonos, Ewą Osowską i Aliną Pieńkowską zatrzymały wychodzących robotników. Po utworzeniu Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego została przyjęta do jego prezydium.

Po zakończeniu strajku i podpisaniu porozumień sierpniowych, Anna Walentynowicz wstąpiła do „Solidarności” i została członkiem Prezydium Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego w Gdańsku.

Sława i prześladowaniaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Anna Walentynowicz stała się obok Lecha Wałęsy najbardziej rozpoznawalną na świecie członkinią „Solidarności”. W Holandii wybrano ją Kobietą Roku, gościła w parlamencie brytyjskim i u premiera Francji. Jej bezkompromisowa postawa (m.in. krytykowała Lecha Wałęsę za metody rządzenia związkiem) pozbawiła ją stanowiska delegatki na I Krajowy Zjazd Delegatów „Solidarności”.

Służba Bezpieczeństwa określała Annę Walentynowicz jako osobę stanowiącą zagrożenie dla ustroju. Zgodnie z zachowanymi aktami SB, w 1981 roku zorganizowano zamach na jej życie – dwóch funkcjonariuszy bezpieki wraz z tajnym współpracownikiem usiłowało otruć ją za pomocą leku – furosemidu. Sprawcy zamachu zostali postawieni w stan oskarżenia w 2009 roku.

Po wybuchu stanu wojennego Walentynowicz została aresztowana, a po półrocznym internowaniu oskarżona o inicjowanie strajku w grudniu 1981 roku. Na jej rozprawę przybył Lech Wałęsa. Kolejny raz aresztowano ją 16 grudnia 1983 roku za próbę wmurowania tablicy upamiętniającej pacyfikację w kopalni „Wujek”. Protestując przeciwko represjom, oddała Kancelarii Rady Państwa dwa brązowe, srebrny i złoty Krzyż Zasługi, otrzymane za wzorową pracę.

Po zabójstwie księdza Jerzego Popiełuszki, 18 lutego 1985 roku zainicjowała w kościele pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Bieżanowie Starym strajk głodowy. Celem głodówki był także protest przeciwko więzieniu Andrzeja Gwiazdy, aresztowaniu Władysława Frasyniuka, Bogdana Lisa i Adama Michnika oraz przeciwko atakom władz na Kościół. Protest, początkowo mały, przekształcił się w wielką głodówkę rotacyjną w której uczestniczyło 371 osób przez 194 dni.

Schyłek PRL-u i III RPBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Anna Walentynowicz krytykowała ugodową politykę opozycji w czasie Okrągłego Stołu. Domagała się dekomunizacji i rozliczenia zbrodniarzy z SB. Wielokrotnie zarzucała Lechowi Wałęsie agenturalną przeszłość z początków lat siedemdziesiątych. W 1995 roku wystosowała do niego list otwarty zawierający krytyczne pytania. Sama nie uczestniczyła czynnie w polityce. Żyła w ciężkich warunkach materialnych, które poprawiły się za sprawą przyznania jej w 2005 roku odszkodowania za prześladowania w latach osiemdziesiątych.

Anna Walentynowicz zginęła w katastrofie prezydenckiego samolotu w Smoleńsku 10 kwietnia 2010 roku.