Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Andrzej Mroczek (1941–2009)

Historyk sztuki, kurator i wieloletni dyrektor Galerii Labirynt i BWA w Lublinie. Przez lata konsekwentnie realizował przyjęty przez siebie program artystyczny, w ten sposób promując Lublin w Polsce i na świecie.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Życiorys

Andrzej Mroczek urodził się 3 stycznia 1941 roku w Zamościu, zmarł 24 czerwca 2009 roku w Lublinie. Był absolwentem historii sztuki na KUL. Pracę magisterską na temat polskich impresjonistów obronił w 1968 roku. Pisał ją pod kierunkiem prof. Piotra Bohdziewicza.
W pracy zawodowej od początku związał swoje życie z Lublinem. Od 1974 roku kierował Galerią Labirynt Lubelskiego Domu Kultury, a po 1981 roku lubelskim Biurem Wystaw Artystycznych.

Idea galerii

Andrzej Mroczek, Galeria Labirynt – kilka myśli o programie
„Historia programu galerii sięga 1974 roku. Obejmując w tym czasie jej kierownictwo, zaproponowałem dalszą działalność w programie, którego istotą była prezentacja współczesnych tendencji artystycznych, ukształtowanych na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku. Tendencje te, w tamtym okresie, odrzucając tradycyjne środki wypowiedzi, a przyjmując takie media, jak: film, fotografia, video, performance, odrzuciły jednocześnie celebrację obiektu o tradycyjnie ustalonych kanonach estetycznych, koncentrując się przede wszystkim na spekulacji intelektualnej. Można stwierdzić, że program Galerii Labirynt był kontynuacją sztuki lat sześćdziesiątych (sztuka konceptualna, sztuka ziemi, performance), ale również odwoływał się do tradycji konstruktywizmu, którego to skutki widoczne są w programie galerii przede wszystkim obecnie”1.

Działalność kuratorska

Lata 1967–1974
W tym okresie Andrzej Mroczek pracował w Biurze Wystaw Artystycznych w Lublinie, gdzie m.in. projektował katalogi wystaw, afisze i zaproszenia.
Co w tym czasie działo się w lubelskim środowisku artystycznym? Na przykład w 1970 roku została zrealizowana akcja artystyczna, która przeszła do historii, czyli „Ból Tomka Kawiaka”. Po latach Andrzej Mroczek tak opowiadał o realizacji Tomka Kawiaka Wioletcie Wejman z Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”: „Otóż na ulicy Narutowicza, pomiędzy obecną Peowiaków, a Okopową, zostały ścięte korony drzew. Tomek to zauważył […] postanowił zrobić akcję artystyczną – otóż obandażował te kikuty drzew i jeszcze ochlapał je farbą czerwoną [...] to też był widok dosyć przerażający. Kwiecień, szaro, bo nie było jeszcze zieleni, ponuro, smutno, a na dodatek jeszcze zbliżał się dzień 1 maja, gdzie musiało być wszystko piękne, kolorowe radosne, uśmiechnięte. Żadnego bólu, tylko i wyłącznie radość”.

Lata 1974–1981
Przełomowym momentem był 1974 rok, kiedy Andrzej Mroczek dostał propozycję objęcia kierownictwa Galerii Labirynt, która wówczas była częścią Lubelskiego Domu Kultury.
Po latach, w cyklu „Krótko i węzłowato” „Dziennika Wschodniego” Mroczek tak odpowiedział Waldemarowi Suliszowi na pytanie o marzenia zawodowe: „Żeby to, co robię znajdowało uznanie u ludzi”2. I tak rzeczywiście było. Andrzej Mroczek prowadził jedne z najważniejszych i cenionych w Polsce galerii sztuki współczesnej. Galerii, które w konsekwentny sposób realizowały swój program artystyczny, zawsze odzwierciedlający aktualne tendencje w sztuce.

Najważniejsze wystawy i wydarzenia określające linię programową Galerii Labirynt

1976 – „video-art”; komisarz wystawy i sesji: Józef Robakowski
„Oferta Galerii Labirynt 1976”; komisarz sesji: Andrzej Mroczek
„Film i wideo”; komisarz wystawy: Józef Robakowski
„Foto-art”; komisarz wystawy: Zdzisław Sosnowski
„Contextual-art”; komisarz wystawy: Jan Świdziński
 „Visual-texts”; komisarz wystawy: Jiri Valoch (Czechosłowacja)
„Oferta 77” – szereg wystaw indywidualnych
1978 – „Performance and body” – pierwsza w Polsce sesja poświęcona sztuce performance, udział w niej wzięło 18 artystów z Europy.
1978 – kolokwium artystyczne „Działalność niezidentyfikowana”

Artyści współpracujący z Galerią Labirynt w latach 1974–1981 to m.in.: Janusz Bałdyga, Jan Berdyszak, Jerzy Bereś, Włodzimierz Borowski, Zbigniew Dłubak, Jarosław Kozłowski, Natalia i Andrzej Lachowiczowie, Teresa Murak, Tadeusz Mysłowski, Jerzy Onuch, Andrzej Partum, Maria Pinińska-Bereś, Józef Robakowski, Wojciech Stefanik, Jan Świdziński, Zbigniew Warpechowski, Krzysztof Zarębski oraz artyści z zagranicy, m.in. z Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Kanady i Stanów Zjednoczonych.
Od początku Andrzej Mroczek kładł duży nacisk na pokazanie dokonań artystów zajmujących się performance. Wielokrotnym gościem lubelskiego kuratora był na przykład Jerzy Bereś.
Tak Andrzej Mroczek pisał o performance tego artysty: „Runda Honorowa – Jerzego Beresia na Rynku Starego Miasta w Zamościu dnia 15 listopada 1975 r., godzina 15.30, temperatura około zera. Na pusty Rynek Starego Miasta w Zamościu wchodzi Jerzy Bereś. Wybiera dogodne dla «akcji» miejsce. Stawia na nim niewielki pniak, a wkoło niego pisze zieloną farbą «Ołtarz Kreacji», obok kładzie szeroki, ciesielski topór. [...] Teraz jest nagi i tylko jego biodra przysłaniają dwie deseczki z napisem «Bereś». Przed sobą pcha „Taczki Symboliczne». [...] Bereś zbliża się do «Ołtarza Kreacji». Otacza go wzrastający tłum ludzi. Runda Honorowa wkoło «Ołtarza Kreacji» to jednocześnie mozolne przebijanie się przez ów tłum, który rozstępując się, wyznacza duży, naturalny krąg. W środku jest «Ołtarz». [...] Ale to jeszcze nie był koniec. Tylko że wtedy, w 1975 roku, ostatecznego zakończenia tej manifestacji opisać nie mogłem. Do akcji wkroczyła bowiem milicja. Duże zgromadzenie, jakaś dziwna drukarnia, «produkcja» rozchwytywanych przez zamościan «pamiątek». To było podejrzane”3.
Nie był to pierwszy, ani ostatni raz w PRL, kiedy Andrzej Mroczek musiał sobie radzić z cenzurą. Kilka lat później cenzor wstrzymał mu całą wystawę „Dwurnika”. Nawet jednego obrazu nie można było pokazać.
Lata 1981–2009
W 1981 Galeria Labirynt przestała istnieć, bo Andrzej Mroczek w maju tego właśnie roku został dyrektorem Biura Wystaw Artystycznych w Lublinie. W nowym miejscu kontynuował program realizowany w Labiryncie. Nieprzypadkowo po pewnym czasie udało mu się uruchomić Galerię Labirynt 2.
Trwała współpraca z artystami, którzy robili swoje wystawy w Labiryncie, ale sukcesywnie dochodzili nowi twórcy, m.in. Mirosław Bałka, Krzysztof Bednarski, Andrzej Dłużniewski, Sławomir Marzec, Mikołaj Smoczyński, Waldemar Tatarczuk, czy Ewa Zarzycka. Nie brakowało ważnych wystaw zbiorowych i prezentacji dorobku artystów zagranicznych. Wśród nich byli m.in.: Jurgen Blum-Kwiatkowski (Niemcy), Getulio Alviani, Eugenio Miccini (Włochy), Adina Bar-on (Izrael), Laura Castagno (Włochy), Domingo Cisneros (Meksyk), Roland Miller (Wielka Brytania).
Kurator BWA dbał również o to, aby wystawom towarzyszyły wykłady cenionych historyków i teoretyków sztuki, m.in. Alicji Kępińskiej, Andrzeja Kostołowskiego, czy Jacka Woźniakowskiego.
Marcin Lachowski o BWA w Lublinie: „Działalność Biura Wystaw Artystycznych w Lublinie w latach 80. przyjęła nowe ramy, określone specyficzną sytuacją społeczno-polityczną początku dekady. Zalegalizowanie NSZZ «Solidarność» i utworzenie w ramach BWA jednego z pierwszych kół związkowych w Lublinie, sprzyjało autonomizacji galerii w stosunku do struktur centralnych. W maju 1981 roku na stanowisko dyrektora BWA powołano historyka sztuki Andrzeja Mroczka, z poparciem niezależnych środowisk twórczych, w tym Koła NSZZ «Solidarność» w BWA oraz Związku Artystów Plastyków”4.

Wybrane wystawy i wydarzenia w BWA

1983 – „Zapisy”
1984 – „Nurt intelektualny w sztuce polskiej po II wojnie światowej”
1987 – „Z przeszłości do nieskończoności”
1990 – „Performance teraz”
1992 – „Fluxus and company”
1994 – „Galeria Labirynt 1974–1994”
1999 – „Malarstwo ‘99”
2000 – „Czas i chwile”,
2000 – „Wielki Jubileusz 2000”
2002 – „Autonomiczny ruch konceptualny w Polsce”
2006 – „Ład i odczucie”, wystawa zbiorowa będąca zapisem programu artystycznego BWA
2006 – „Lubelska linia przerywana”
2006 – „Pozwól mi wargi umoczyć w źródlanej wodzie”
2007 – „Słowa – formy – medytacje”
2008 – wystawa retrospektywna „Zbigniew Warpechowski. W służbie sztuce”
Listopad 2008 – styczeń 2009 – „Znaki tożsamości”

Prace artystów: Jerzy Bereś, Christo, Stanisław Fijałkowski, Halina Jaworski, Koji Kamoji, Jarosław Kaczmar, Ewa Markiewicz, Teresa Murak, Marek Niemirski, Jerzy Nowosielski, Zygmunt Piotrowski oraz NIKIFOR
Performance: Adina Bar-on, Andrzej Dudek-Dürer, Miho Iwata, Zygmunt Piotrowski

Nagrody:
2005 – nagroda ministra kultury dla Andrzeja Mroczka za „upowszechnianie sztuk plastycznych”
2007 – Medal Unii Lubelskiej
„Dzięki działaniom podejmowanym przez szefa instytucji, Biuro słynie z wysokiego poziomu działań artystycznych. Z okazji 40-lecia pracy wystawienniczej dyrektora oraz za jego wybitne osiągnięcia na rzecz kultury naszego miasta i promocję Lublina w kraju i poza jego granicami, [...]” – tak o tym wyróżnieniu dla Andrzeja Mroczka informował lubelski urząd miasta na swojej stronie internetowej.
2008 – nagroda kulturalna Lublina „za całokształt pracy twórczej”

Waldemar Tatarczuk, obecny dyrektor Galerii Labirynt w Lublinie (wcześniej BWA) kontynuuje dzieło swojego poprzednika. Tak mówił o tym Grzegorzowi Józefczukowi na łamach „Gazety Wyborczej. Lublin”: „Objęcie instytucji po Andrzeju Mroczku jest dużym wyzwaniem, zmierzeniem się z legendą. Chciałbym jego myśl kontynuować na dwóch polach. Wystawy Mroczka od lat 70. XX wieku prezentowały to, co nowatorskie i aktualne, więc chciałbym pokazywać, co dzisiaj, szczególnie w sztuce młodej, jest nowatorskie i zarazem aktualne. Ponadto, nie chcę odcinać się od nurtu klasycznego awangardy, od klasyków takich jak Jan Świdziński czy Józef Robakowski”5.

 

Opracowała Małgorzata Szlachetka

 

 

Przypisy

1 Andrzej Mroczek, Galeria „Labirynt” – kilka myśli o programie, [w:] Artyści lubelscy i ich galerie w XX wieku, materiały z sesji pod red. L. Lameńskiego, Lublin 2004.
2 „Dziennik Wschodni” 2001, nr 70.
3 Andrzej Mroczek, Galeria „Labirynt” – kilka myśli o programie, [w:] Artyści lubelscy i ich galerie w XX wieku, materiały z sesji pod red. L. Lameńskiego, Lublin 2004.
4 Cytat za: Marcin Lachowski, Lubelska mapa galerii sztuki współczesnej, „kulturaenter”, listopad 2011, [online:] http://kulturaenter.pl/lubelska-mapa-galerii-sztuki-wspolczesnej/2011/12/, [dostęp:] 27.02.2013.
5 Wypowiedź Waldemara Tatarczuka pochodzi z artykułu Grzegorza Józefczuka, Waldemar Tatarczuk dyrektorem BWA w Lublinie, lublin.gazeta.pl, 15.02.2010, [online:] http://lublin.gazeta.pl/lublin/1,35640,7563344,Waldemar_Tatarczuk_dyrektorem_BWA_w_Lublinie.html, [dostęp:] 27.02.2013.
 

Literatura

Materiały pochodzące z archiwum Galerii Labirynt i Biura Wystaw Artystycznych w Lublinie.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Audio

Słowa kluczowe