Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Aleksander Bieliński (1818–1877)

Lubelski uczestnik powstania listopadowego i właściciel majątku w Jabłonnie

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Pochodzenie

Aleksander Bieliński urodził się w Lublinie 4 października 1818 roku jako jedyny potomek Adama Bielińskiego (1766–1855) biorącego udział w insurekcji kościuszkowskiej byłego oficera wojsk I RP, biorącego udział w insurekcji kościuszkowskiej, żołnierza Legionów i Księstwa Warszawskiego, właściciela wsi Turka koło Lublina, oraz Julianny Barbary z domu Korn (1780–1850). Wychowywał się w Turce i w Lublinie (rodzina miała na ulicy Królewskiej własną kamienicę).

Edukacja

Uczęszczał kolejno do lubelskiej szkoły wojewódzkiej i gimnazjum. Po zakończeniu nauki, w marcu 1838 roku wyjechał do Warszawy w celu odbycia aplikacji w Trybunale Mazowieckim.

Działalność polityczna

W Warszawie wstąpił do tajnego związku tzw. świętokrzyżowców będącego filią Stowarzyszenia Ludu Polskiego. Nie miał możliwości, aby wykazać się większą aktywnością w tej organizacji, ponieważ wkrótce wraz z innymi członkami tej organizacji został zdekonspirowany i następnie osadzony w Cytadeli Warszawskiej, gdzie najpierw skazano go na śmierć, konfiskatę mienia i pozbawienie praw obywatelskich. Kara ta została wkrótce mu zmieniona na zesłanie na Syberię.

Szóstego czerwca 1839 roku wyruszył z Lublina na miejsce swego osiedlenia w Kurganie (gubernia Tobolska). Dzięki staraniom ojca po dwóch latach udało mu się wrócić do kraju, wiosną 1841 roku, za zgodą władz rosyjskich. Przebywał w Lublinie, gdzie przez kilka miesięcy leczył się z ciężkiej choroby, na którą zapadł w czasie zesłania. Zajął się zarządzaniem w nabytych i przekazanych mu przez ojca majątkach w powiecie lubelskim, najpierw w Mosznie, a potem w Jabłonnie.

Popularny w społeczeństwie, wybierany był na stanowisko radcy w lubelskiej Dyrekcji Szczegółowej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Za sprawą przywódców podziemia patriotycznego działających na terenie Lubelszczyzny został ponownie wciągnięty do jego prac. Jako uczestnik wchodzącego w skład odnowionego Stowarzyszenia Ludu Polskiego spisku Gustawa Gzowskiego i W. Więckowskiego został po raz kolejny zatrzymany i osadzony w warszawskiej Cytadeli. Na mocy wyroku sądowego, który zapadł w 1844 roku otrzymał karę bezterminowych i ciężkich robót na Syberii, pozbawienia praw obywatelskich i konfiskaty majątku.

Swoją katorgę odbywał w latach 1844–1846 w kopalniach w Nerczyńsku, a następnie został osadzony przez władze carskie w Irkucku i Tobolsku. Po trzynastu latach pobytu na zesłaniu skorzystawszy z amnestii carskiej ogłoszonej w 1856 roku, 28 sierpnia 1857 roku wyjechał do kraju. W Lublinie mógł formalnie osiedlić się dopiero po uzyskaniu paszportu od oberpolicmajstra warszawskiego 22 grudnia 1858 roku. Po powrocie pozostawał przez długi czas pod dozorem policji lubelskiej.

Działalność społeczna

Od 1860 roku Bieliński zajmował się prowadzeniem gospodarstwa w odziedziczonym po ojcu majątku Turka. Uczestniczył w akcjach społecznych, ofiarowując Lubelskiemu Towarzystwu Dobroczynności swoje produkty rolne. W 1861 roku w czasie odbywających się w Lublinie manifestacji patriotycznych znalazł się w składzie Lubelskiej Delegacji Miejskiej, która została powołana w pierwszych dniach marca dla zabezpieczenia spokoju w Lublinie i w guberni.

Jako jeden z przedstawicieli tej grupy mieszkańców udał się do Warszawy w celu odbycia rozmów z członkami tamtejszej Delegacji. Jest wiele dowodów wskazujących na to, że jego ojciec w czasie insurekcji kościuszkowskiej sam zbierał składki i przekazywał własne środki na jej cele, o czym władze carskie dowiedziały się później z anonimowego donosu w 1866 roku, który dotyczył jego rzekomej przynależności do urządzonego w Lublinie w mieszkaniu prezesa sądu kryminalnego Nowickiego „klubu spiskowego” mającego ścisłe powiązania z konspiracją w Galicji. Chociaż śledztwo oficjalnie nie potwierdziło tych oskarżeń, to jednak Bieliński jeszcze w 1869 roku pozostawał pod dozorem policyjnym1.

Nie przeszkodziło mu to jednak w prowadzeniu czynnej działalności gospodarczej i społecznej w środowiskach ziemiańskich. Znowu był wybierany na stanowiska w różnych organizacjach i instytucjach. Jako członek korespondent Towarzystwa Lubelskiego z powiatu lubelskiego współdziałał wraz z dwoma innymi ziemianami przy powołaniu do istnienia Domu Zleceń Rolników Nadwiślańskich, następnie niemal samodzielnie zarządzał nim i kierował procesem likwidacji. Ponownie powołany w 1860 roku na stanowisko radcy lubelskiej Dyrekcji Szczegółowej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, w ciągu kilku jej kolejnych kadencji piastował nieprzerwanie stanowisko prezesa ze stałą płacą roczną 1500 srebrnych rubli. Jako szef tej wysokiej instytucji obywatelskiej uczynił wszystko, co możliwe dla stowarzyszonych ziemian, nie narażając interesów towarzystwa, przez co wiele rodzin uchronił od upadku2.

Zmarł 21 grudnia 1877 roku w Turce, a po wyjątkowo okazałych pod względem liczby uczestników uroczystościach pogrzebowych, które się odbyły 28 grudnia, został pochowany w Lublinie na cmentarzu przy ul. Lipowej (sektor 10)3.

Rodzina

Po powrocie z drugiego zesłania, 1 czerwca 1861 roku Aleksander Bieliński ożenił się z Marią Łucją Piotrowską (1839–1890), córką właścicieli dóbr Chojno (powiat chełmski), z którą miał dwóch synów: Adama Henryka (1863–1928), dziedzica Turki, i Antoniego Piotra (1864–1930), właściciela majątku Bidziny w powiecie opatowskim, działacza Narodowej Demokracji, posła do II Dumy Państwowej, członka Rady Stanu w 1918 roku, oraz córkę Jadwigę Anielę (ur. w 1866 roku).

Maria Bielińska, żona syna Antoniego, poświęciła burzliwym losom Aleksandra Bielińskiego swoje dwie książki oparte głównie na jego korespondencji z Cytadeli i zesłania: Dwa pokolenia (Kraków 1908) i Dwaj przyjaciele (Warszawa 1917)4.
 

Opracował Arkadiusz Król
Redakcja: Monika Śliwińska

Przypisy

1 „Kurier Lubelski” 1874, nr 20.
2 „Gazeta Lubelska” 1877, nr 148.
3 Nekrologi, „Biesiada Literacka” 1878, nr 108, s. 50; nr 115, s. 161.
4 „Kalendarz Lubelski” 1879, s. 76–77.

 

 

Literatura

„Kurier Lubelski” 1874, nr 20.
„Gazeta Lubelska” 1877, nr 148.
Nekrologi, „Biesiada Literacka” 1878, nr 108, s. 50; nr 115, s. 161.
„Kalendarz Lubelski” 1879, s. 76–77.