03.12.2018

03.12.2018

Polacy i Ukraińcy na Lubelszczyźnie w latach okupacji niemieckiej (1939–1944)

Portal Ohistorie.eu wraz z Ośrodkiem „Brama Grodzka – Teatr NN” organizują „Spotkania w Bramie” – cykl otwartych seminariów humanistycznych pod patronatem Towarzystwa Historiograficznego, poświęconych historii Lubelszczyzny i tematyce badań nad Europą Środkowo-Wschodnią. 

 

                                             

 

Polacy i Ukraińcy na Lubelszczyźnie w latach okupacji niemieckiej (1939–1944), a współczesny konflikt pamięci o tych wydarzeniach

 

Tematem dyskusji będą trudne relacje między społecznościami polską i ukraińską na południowo-wschodniej Lubelszczyźnie (w tradycji ukraińskiej południowej Chełmszczyźnie) podczas okupacji niemieckiej. Uczestnicy dyskusji spróbują odpowiedzieć na pytanie jakie okoliczności doprowadziły do szczególnie ostrego w latach 1943–1944 antagonizmu między Polakami i Ukraińcami na tym terenie oraz jakie były tego następstwa? Ponadto dlaczego obie społeczności w tak odmienny sposób interpretują i wyjaśniają owe tragiczne wydarzenia? I czy istnieje sposób mówienia o nich, który niwelowałby fatalne skutki tzw. polityki historycznej i wynikający z niej m.in. współczesny konflikt pamięci o wspólnej, lecz niełatwej przeszłości?

 

W dyskusji udział wezmą: prof. Igor Hałagida, dr Grzegorz Kuprianowicz i dr Mariusz Zajączkowski

Debatę poprowadzi Bogumiła Berdychowska

 

Termin: 3 grudnia 2018 r., godz. 19:00

Miejsce: Sala Czarna, Ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN", ul. Grodzka 21.

Wstęp wolny

 

Antagonizm polsko-ukraiński sięgał na Lubelszczyźnie okresu międzywojennego. Niespójna i w konsekwencji fatalna polityka narodowościowa kolejnych gabinetów II Rzeczpospolitej doprowadziła do stanu, w którym przedstawiciele mniejszości ukraińskiej w Polsce byli traktowani jako obywatele drugiej kategorii. Najbardziej jaskrawym tego przykładem były wypadki na wschodniej Lubelszczyźnie z wiosny i lata 1938 r., czyli akcja burzenia świątyń prawosławnych i nawracania siłą na katolicyzm wyznawców prawosławia.

Po wybuchu wojny władze niemieckie skutecznie podsycały antagonizm narodowościowy zapewne zdając sobie sprawę z całkiem niedawnych zaszłości. Istotna rolę odegrały tutaj niemieckie eksperymenty w dziedzinie inżynierii społecznej, to znaczy akcja kolonizacyjna na Zamojszczyźnie – „Aktion Zamosc” (jesień 1942–lato 1943). Godząc w żywotne interesy polskiego społeczeństwa doprowadziła ona jedynie do eskalacji napięć w relacjach polsko-ukraińskich na tym terenie. Współuczestnictwo w „Aktion Zamosc” Ukraińskiego Komitetu Centralnego (UCK), policji ukraińskiej w służbie niemieckiej, w końcu części ludności ukraińskiej z Zamojszczyzny przymuszonej do tego przez okupanta lub zachęcanej przez terenowe agendy UCK, wypełniały – w ocenie polskiego podziemia – znamiona kolaboracji z Niemcami. Polską reakcją na nią były pierwsze antyukraińskie wystąpienia AK i BCh określane w ówczesnej nomenklaturze polskiego podziemia działaniami odwetowymi. Początkowo ograniczały się one do zabójstw policjantów oraz lokalnych liderów ukraińskiej społeczności (działaczy komitetów ukraińskich, spółdzielców, wójtów, sołtysów, inteligencji – nauczycieli, lekarzy, księży). Z czasem na zasadzie odpowiedzialności zbiorowej zaczęły dotykać również zwykłych chłopów ukraińskich.

Obok lokalnej specyfiki i dynamiki konfliktu polsko-ukraińskiego na południowo-wschodniej Lubelszczyźnie bez wątpienia wpływ na jego ostry przebieg w ostatnich miesiącach niemieckiej okupacji miały wydarzenia na sąsiednich terenach Wołynia i Galicji Wschodniej związane z akcją antypolską OUN-B i UPA. Polscy uchodźcy z Wołynia, a później z Galicji, którzy od drugiej połowy 1943 r. do wiosny 1944 r. tysiącami napływali na Lubelszczyznę byli namacalnym świadectwem tragicznego losu tamtejszych Polaków jeszcze bardziej zaogniając na tym terenie fatalne relacje między Polakami i Ukraińcami.

Apogeum polsko-ukraińskiego konfliktu na tym terenie przypadło na pierwsze półrocze 1944 r. Doszło wówczas zarówno do bezprecedensowej w skali całego obszaru objętego konfliktem narodowościowym, z Wołyniem i Galicją Wschodnią włącznie, wielkiej akcji antyukraińskiej AK i BCh w Hrubieszowskiem, jak i przeniesienia z Galicji na południową Chełmszczyznę akcji antypolskiej OUN-B i UPA. W następstwie czego wiosną 1944 r. doszło na tym terenie do wybuchu polsko-ukraińskiej wojny partyzanckiej, której kres przyniosło dopiero nadejście Armii Czerwonej w lecie 1944 r.

Rodzaje działań: wydarzenie
Programy: Inne