27.09.2005

27.09.2005

Rozmowy o kulturze przestrzeni – debata publiczna

Debata specjalisów na temat przyszłości zagospodarowania przestrzennego Lublina podczas promocji 29. numeru „Scriptores” pt. Rozmowy o kulturze przestrzeni.

 

Promocja zeszytu miała charakter „przedłużenia” jego zawartości poprzez zaproszenie rozmówców do wypowiedzi publicznych. Właśnie w jednej z nich Romuald Dylewski zaproponował utworzenie forum dyskusji o przestrzeni.

Spotkanie to jest więc łącznikiem pomiędzy programem Ośrodka, którego motto brzmi: Pamięć – Miejsce – Obecność (również podtytuł pisma „Scriptores”) a powstaniem Forum Kultury Przestrzeni, które koncentruje się na „miejscu” i „obecności” – aktywizacji społeczności wokół przestrzeni jej życia.

Warto zwrócić uwagę na dwa teksty, które to spotkanie wygenerowało: dołączany do zaproszeń „rachunek sumienia” dotyczący przestrzeni, rodzaj streszczenia głównych zagadnień numeru w formie pytań, oraz Karta Dobrej Przestrzeni, którą próbowaliśmy sformułować w trakcie spotkania. Wyznaczone osoby wynotowywały z wypowiedzi gości ważniejsze myśli.

ZAPROSZENIE

Piękny Lublin. Trzy sprawy, wobec których nie jesteśmy bezsilni
Dyskusja na spotkaniu promocyjnym 29. numeru pisma „Scriptores”
pt. Rozmowy o kulturze przestrzeni 27.09.05, wtorek, Trybunał Koronny, godz. 17.00

W trakcie dyskusji razem z Akademią Obywatelską podejmiemy próbę stworzenia Lubelskiej Karty Dobrej Przestrzeni.

Spotkanie to będzie miało charakter debaty publicznej, co czyni go wyjątkowym w skali lubelskiej demokracji.

W panelu dyskusyjnym zasiądą specjaliści, którzy w „Scriptores” przystępnie i wyczerpująco opowiadali o przestrzeni miasta w różnych kontekstach: architektury, tradycji, planowania, rewitalizacji, krajobrazu kulturowego, ekonomii, prawa, edukacji, urbanistyki, rzeźby publicznej, dialogu społecznego i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Zazwyczaj siedzą w swoich biurach i urzędach, rozmawiając z innymi specjalistami. W Trybunale opowiedzą publicznie przystępnym językiem o problemach, które dotyczą nas wszystkich, ale z których najczęściej nie zdajemy sobie sprawy.

Również dla nich będzie to wyjątkowe spotkanie, bo w naszym mieście środowiska zajmujące się architekturą i urbanistyką (naukowcy, architekci, urzędnicy, decydenci) działają w izolacji od siebie. Wielu z nich ma świadomość, że jest to sytuacja nienormalna w demokratycznym, samorządnym społeczeństwie.

W dyskusji wezmą udział rozmówcy numeru: Romuald Dylewski (urbanista), Ewa Kipta (specjalista w dziedzinie rewitalizacji), Jacek Korbus (rzeźbiarz, specjalista w dziedzinie sztuki publicznej), Stanisław Lichota (architekt urbanista), Elżbieta Przesmycka (profesor Wydziału Budownictwa i Architektury Politechniki Lubelskiej), Bolesław Stelmach (architekt).

 

RACHUNEK SUMIENIA

„Rachunek sumienia” dotyczący przestrzeni został opracowany na podstawie konsultacji z rozmówcami 29. numeru „Scriptores”.

Początkowo chodziło o sformułowanie listy zagadnień związanych z gospodarką przestrzenną Lublina, aby przygotować grunt pod dyskusję na spotkaniu promującym numer. Lista była dołączana do zaproszeń, rozsyłana do mediów. Na jej podstawie uczestnicy spotkania mieli określić trzy priorytety, trzy kluczowe pytania, trzy sprawy, „wobec których nie jesteśmy bezsilni”. Oczywiście to się nie udało – dyskusja poszła własnym torem, ale pozostał poniższy tekst mający wszelkie cechy prawdziwego rachunku sumienia dotyczącego „grzechów przeciwko przestrzeni publicznej”.

Czy jesteśmy zadowoleni z jakości gospodarowania przestrzenią w mieście?
– Jeżeli tak, to czy potrafimy spojrzeć krytycznie na stosowane przez nas normy oceny tej sytuacji? Jak gospodarują przestrzenią lepsi od nas (Gdańsk, Wrocław, Poznań, Kraków, miasta w innych krajach, np. miasta partnerskie).

– Jeżeli nie, to dlaczego? Czy zależy nam na wskazaniu przyczyn tego stanu rzeczy? Czy potrafimy to zrobić?

Kultura przestrzeni jako atut w konkurencji między miastami

Kultura przestrzeni jest elementem konkurencji między miastami. Powinna być więc brana pod uwagę jako jeden z pierwszych czynników przy podejmowaniu decyzji przestrzennych. Miasta, które ją cenią, traktowane są jako poważni partnerzy i vice versa. Lublin ma pod tym względem wielki potencjał, który jednak może zostać zmarnowany. Kultura przestrzeni pojmowana prymitywnie, sprowadza się do dyskusji o cenach działek, postulacie zabudowy każdego placu albo do bezmyślnego postępowania za modą.

– Czy rozumiemy sens i wagę kultury przestrzeni w stopniu wystarczającym, aby Lublin osiągnął sukces?

Wartości

Czy w dostatecznym stopniu zdobywamy wiedzę o przestrzeni Lublina? Czy w tym celu został uruchomiony dostępny potencjał środków, metod i działań (np. wiedza i doświadczenie specjalistów, konkursy architektoniczne, debaty publiczne)?

– Według jakich wartości wyznaczamy kierunki i granice przemian przestrzennej tożsamości miasta?

– Jakich wartości i czy skutecznie bronimy w kontaktach z inwestorami? Czy rozeznaniem swoich potrzeb dorównujemy inwestorom?

Obszary szczególne

– Jakie miejsca wymagają najwyższej jakości planowania – czy są wytypowane, czy jakość ta jest stopniowana?

– Czy obszary wymagające szczególnej opieki są chronione skutecznym prawem?

– Czy zadajemy sobie pytania dotyczące konkretnych, ważnych miejsc w przestrzeni Lublina i czy potrafimy na nie odpowiadać? Na przykład: czy plac Litewski ma spełniać rolę rekreacyjną czy reprezentacyjną? Czy spełnienie obu tych ról jest możliwe? A jeżeli będzie on spełniał jedną z nich, to czy umiemy wskazać plac lub place, które będą spełniać tę drugą?

Pytania o wizje oraz idee przestrzenne dla miasta

– Kto powinien mieć wizję rozwoju miasta? Kto jest odpowiedzialny za jej ukształtowanie i rozpowszechnienie? Jak powinno się pracować nad wizją miasta w warunkach demokracji lokalnej?

– Czym jest nowoczesne miasto, jakim chcielibyśmy widzieć Lublin i czy potrafimy przełożyć tę wizję na efektywne działania? Czy możemy powiedzieć, że jest to wizja na miarę naszych ambicji, na miarę skali, w jakiej dane jest naszemu pokoleniu przekształcać Lublin?

Odpowiedzialność, edukacja i metody zapewniania jakości zmian przestrzennych

– Jakie są mierniki i mechanizmy kontroli tego, czy zachodzące zmiany nas satysfakcjonują?

– Czy mamy świadomość, jaką rolę w zapewnianiu jakości, promocji i edukacji spełniają konkursy urbanistyczne i architektonicze (vide sposób zagospodarowania miejsca po WTC w Nowym Jorku)?

– Czy planowanie Lublina jest uspołecznione, tzn. czy funkcjonują łatwo dostępne źródła wiedzy na temat zachodzących i planowanych inwestycji, zmian przestrzennych itp. (strony www, publikatory, wystawy).

– Czy istnieje jakaś podmiot sprawujący pieczę nad przemianami przestrzennymi, utrzymujący realny dwustronny kontakt ze społecznością i obdarzony społecznym zaufaniem?

– Jak staramy się zwiększyć poziom wiedzy i wrażliwości przestrzennej w społeczeństwie, który – włączając w to dziennikarzy, którzy o przestrzeni piszą – bywa bardzo niski?

 

KARTA DOBREJ PRZESTRZENI

Karta Dobrej Przestrzeni to refleksja na temat jakości otaczającej nas przestrzeni, refleksja laików chcących być jej świadomymi użytkownikami, to ćwiczenie z opisu relacji ja – przestrzeń.

Sformułowania przydatne do Karty zostały zebrane na spotkaniu promocyjnym 29. numeru „Scriptores”. Wyznaczone osoby wynotowywały z wypowiedzi gości ważniejsze myśli i sformułowania, a czynność ta była transmitowana na ekran za pomocą projektora z kamerą, dzięki czemu publiczność mogła śledzić ów proces na żywo. Notowały: Marta Ślaska (studentka dziennikarstwa, Akademia Obywatelska), Olga Grzesiuk, Ola Gulińska (II LO).

W formułowaniu Karty udział wzięli: Katarzyna Szczypior (architekt krajobrazu), Marcin Fedorowicz (archeolog), Marcin Skrzypek (anglista, obaj są pracownikami Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”), Piotr Mirski (absolwent filozofii, stażysta Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”).

Karta Dobrej Przestrzeni:
– Przestrzeń publiczna jest dobrem wspólnym. Dbając o nią, dbamy zarówno o innych, jak i o siebie. Obywatel ma obowiązek szanować potrzeby innych ludzi poprzez troskę o przestrzeń publiczną.

– Przestrzeń jest bogactwem nieodnawialnym w skali ludzkiego życia.

– Przestrzeń jest narzędziem społecznej solidarności. Troska o przestrzeń jest szkołą odpowiedzialności i samorządności.

– Przestrzeń nie jest pustym miejscem, lecz siecią zależności.

– Przestrzeń powinna zachęcać do przebywania w niej.

– Jesteśmy odpowiedzialni za przestrzeń, którą zostawimy przyszłym pokoleniom, oraz za przestrzeń, którą sami odziedziczyliśmy.

– Wartość odwołań do dziedzictwa kulturowego w przestrzeni wymaga szczególnego uświadomienia społeczności.

– Nasza jakość życia zależy od jakości przestrzeni.

– Edukacja o przestrzeni buduje naszą tożsamość (bez edukacji o przestrzeni nasza tożsamość jest niepełna).

– Pieniądze nie mają mocy oswajania przestrzeni.

– Nie ma wolności bez tożsamości.

– Należy zdobywać wiedzę i rozwijać wrażliwość na piękno krajobrazu (krajobrazu jako fizjonomii wszelkich procesów zachodzących w przestrzeni).

– Obywatel ma prawo do informacji i współdecydowania o zmianach przestrzeni.

– Obywatel ma prawo do tego, aby jego przestrzeń była kształtowana przez specjalistów.

– Obywatel ma prawo do dobrej przestrzeni (tak dobrej, jak to tylko możliwe).

– Obywatel ma prawo do harmonijnej przestrzeni publicznej i pięknego widoku.

PAMIĘĆ <=> TOŻSAMOŚĆ (DZIEDZICTWO)
MIEJSCE <=> PRZESTRZEŃ
OBECNOŚĆ <=> ODPOWIEDZIALNOŚĆ

– Należy dążyć do zachowania swoistego ładu kulturowego w przestrzeni (poprzez dążenie do zgodności formy, wartości i znaczeń).

– Należy unikać „rynkowego” podejścia w kształtowaniu przestrzeni.

– Prawa własności (podział na przestrzeń prywatną i publiczną) nie mogą ograniczać świadomego kształtowania przestrzeni.

– Bardzo ważny jest DIALOG (na temat ochrony i kształtowania przestrzeni) pomiędzy władzami publicznymi, profesjonalistami i społeczeństwem.

– Władze publiczne + profesjonaliści + społeczeństwo => DIALOG

– Architektura + kształtowania krajobrazu + planowania miast => SPÓJNOŚĆ
 

 

Opracował Marcin Skrzypek
 
Rodzaje działań: panel dyskusyjny
Programy: Forum Kultury Przestrzeni