Marsz Pamięci. Rocznica likwidacji ochronki żydowskiej

W czasie likwidacji getta na Podzamczu, w marcu 1942 roku, ponad setkę dzieci z ochronki żydowskiej wywieziono samochodami ciężarowymi, a część poprowadzono pieszo na łąki na Majdan Tatarski i tam zamordowano. Zginęły wtedy także 3 opiekunki dzieci: Anna Taubenfeld, Hanna Kupperberg i p. Rechman, które nie chciały opuścić dzieci i dobrowolnie zdecydowały się na śmierć.

Ośrodek “Brama Grodzka -Teatr NN” w dniu 24 marca (prawdopodobna data zagłady dzieci z ochronki) organizuje Marsz Pamięci wspominający los żydowskich dzieci. W rocznicę likwidacji ochronki zapraszamy mieszkańców Lublina, młodzież i dorosłych do wspólnego upamiętnienia i podjęcia próby odpowiedzialności za pamięć o niewinnych ofiarach Holokaustu.

Marsz Pamięci jest kontynuacją projektu "Listy do Ochronki", którego I edycja odbyła się 30.04.2004.

OCHRONKA * GRODZKA 11 * LUBLIN
63. ROCZNICA LIKWIDACJI OCHRONKI. MARSZ PAMIĘCI 2005

 

Z Kroniki
Po lewej stronie ulicy Grodzkiej w kamienicy pod numerem 11 do 1942 r. mieściła się ochronka dla żydowskich sierot i starców. Dzięki pomocy finansowej Magistratu Miasta Lublina i Gminy Żydowskiej zapewniano przebywającym tam dzieciom naukę i utrzymanie. Dla najmłodszych zorganizowano przedszkole. Wybuch II wojny światowej zapoczątkował trwającą 3 lata gehennę, zakończoną tragiczną śmiercią ponad 100 mieszkańców ochronki. Nieludzkie warunki życia w getcie lubelskim sprawiły, że wiele rodzin oddało dzieci do sierocińca wierząc, iż w ten sposób zabezpieczą ich byt i uchronią je od śmierci. W marcu 1942 r. w czasie likwidacji getta lubelskiego, na łąkach na Majdanie Tatarskim rozstrzelano dzieci i starców.
Nie udało się ustalić tożsamości rozstrzelanych dzieci, zachowały się nazwiska ich opiekunek, które dobrowolnie, świadome swego losu, poszły z nimi na śmierć: Anna Taubenfeld, Hanna Kupperberg i [...] Rechman.

 

Przed wojną
Ochronka zajmowała dwupiętrowy budynek przy ul. Grodzkiej 11, na który składało się: 9 sypialni, 2 pokoje stołowe, szkoła, sala rekreacyjna, kancelaria, kuchnia, pokój służbowy, kąpielowy, pralnia i ubikacja. Jej główna działalność była nastawiona na całkowite utrzymanie, ubranie i zapewnienie nauki dla pensjonariuszy. Dzieci miały zorganizowaną naukę w szkołach powszechnych i średnich zakładach naukowych. Małe uczęszczały do przedszkola mieszczącego się na miejscu i odbywały tzw. kurs przygotowawczy.
Główne formy działalności do roku 1939 zostały szczegółowo rozpisane w Sprawozdaniu ochrony dla sierot i starców przy gminie żydowskiej w Lublinie za r. 1936/37, gdzie w wyjaśnieniu do pozycji rozchodowych czytamy:
Odżywianie: każdy pensjonariusz otrzymuje 40 dkg chleba, 10 dkg bułek, l mleka, 7 dkg masła, 3 dkg cukru, mąkę , kartofle, ryż, herbatę, kawę, itp.
Odzież: każdy pensjonariusz otrzymuje rocznie 1 parę bielizny, 1 sukienkę, ew. 1 ubranko, 2 fartuszki, 1 czapkę, 4 parę pończoch, 1 parę butów, itp.
Pomoc medyczna: lekarze, lekarstwa, pomoc doraźna, itp.
Nauka: nauka ogólna, podręczniki, przybory szkolne, kursy wieczorowe, itp.
Wykształcenie fachowe: dopłata majstrom za naukę, uczenie na kursach Towarzystwa „Ort” i przybory
Kolonie letnie: utrzymanie na koloniach i półkoloniach
.

 

Okres okupacji 
W styczniu 1939 r. prowadzenie sierocińca powierzono nowym kuratorom: Wolfowi Halpernowi, Szmulowi Wolmanowi i Zanwelowi Szpiro. Od tego czasu dokonano gruntownego remontu budynku: m.in. zaprowadzono kanalizację, urządzono prysznice, wymieniono wyposażenie. W okresie okupacji niemieckiej funkcje Gminy Wyznaniowej Żydowskiej przejęła Rada Żydowska, Judenrat, która swoją siedzibę miała w budynku ochronki.
Z relacji świadków wiadomo, że w czasie wojny rodziny żydowskie oddawały swoje dzieci do sierocińca, wierząc że tam będą bezpieczne. Pierwotnie budynek przeznaczony dla 30 osób musiał pomieścić ponad 100 dzieci i starców. Warunki sanitarno-higieniczne były tu poniżej wszelkich norm. W lipcu 1941 r. dzieci nie mogły korzystać z łazienek, ponieważ zostały one zajęte przez funkcjonariuszy służby porządkowej. Dzieci spały po kilkoro na jednym łóżku, a w dzień musiały przebywać w towarzystwie osób niedołężnych, często bardzo chorych. Na wszystko brakowało pieniędzy. W piśmie do Prezydium Rady Żydowskiej w Lublinie z dnia 30 marca 1941 r. kuratorzy ochronki proszą o dostarczenie macy, aby móc urządzić „nieszczęśliwym sierotom odpowiednie święta”.

 

MARSZ PAMIĘCI 2005
Pamięć o tej tragicznej historii i jej ofiarach Ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN" zachowuje poprzez coroczny marsz ze Starego Miasta na Tatary. W tym roku marsz odbył się 9 listopada, w rocznicę likwidacji getta na Majdanie Tatarskim w 1943 roku. 

Dokumentacja wydarzenia w zasobie Archiwum Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN"

99 fot., Archiwum Fotografii, autor: Marcin Fedorowicz.
138 fot., Archiwum Fotografii, autor: Piotr Sztajdel.