1994

1994

Program "Pamięć - Miejsce - Obecność" - cele i środki realizacji projektu

Projekt: Pamięć – Miejsce – Obecność powstał w Teatrze NN. Wyrasta on z doświadczeń Teatru działającego w obszarze lubelskiej kultury i jest próbą rozwiązania przynajmniej części zauważonych i istotnych problemów związanych z jej funkcjonowaniem w naszej Małej Ojczyźnie. Jest również próbą poszukiwania nowych dróg i rozwiązań bardziej przystających do zmian, jakie zaszły w Polsce i wokół niej.

I. CELE PROJEKTU "PAMIĘĆ - MIEJSCE - OBECNOŚĆ"

1. Prowadzenie działań na rzecz utworzenia w Lublinie miejsca spotkań artystów i ludzi kultury ze Wschodu (Białoruś, Ukraina) z artystami z Zachodu oraz Północy (Litwa, Łotwa, Estonia) i Południa (Czechy, Słowacja, Rumunia, Węgry).

2. Tworzenie programu promocji Miasta i Regionu w obszarze kultury poprzez porządkowanie, przekazywanie i popularyzowanie wiedzy o Mieście i Regionie w różnych aspektach: historycznym, turystyczno – krajobrazowym, architektonicznym, kulturowym.

3. Wprowadzenie w życie programu edukacyjnego „Pamięć –Miejsce – Obecność” przygotowującego młodzież do twórczej aktywności w życiu społecznym i kulturalnym Małej Ojczyzny oraz otwartości na świat i jego problemy.

II. ŚRODKI REALIZACJI PROJEKTU "PAMIĘĆ - MIEJSCE - OBECNOŚĆ"
ad.1. Miejsce spotkań artystów i ludzi kultury – Ośrodek „Spotkanie”
Lublin powinien stać się ważnym miejscem spotkań dla artystów i ludzi kultury z Europy Środkowo-Wschodniej i Europy Zachodniej. Dlaczego właśnie Lublin?
W historię tego Miasta wpisane są dwa skrajnie różne doświadczenia tak bardzo charakterystyczne dla losów współczesnej Europy.
1.Doświadczenie trudnego dochodzenia do wzajemnej tolerancji współżyjących ze sobą narodów, religii i kultur. Związane jest to z położeniem Miasta na pograniczu Wschodu i zachodu – w miejscu gdzie spotkały się dwie kultury, dwie tradycje.
2. Doświadczenie leżącego obok Lublina obozu zagłady –Majdanka, symbolu XX-wiecznego totalitaryzmu, miejsca tragicznego splotu losów narodów całej Europy.
Nawiązując do tych doświadczeń i położenia Lublina na pograniczu Wschodu z Zachodem chcemy budować w Lublinie miejsce spotkania myśli, idei, sztuki i kultur. Niech pamięć o przeszłości będzie źródłem refleksji i nauki, a nie źródłem nienawiści i uprzedzeń. Tylko to może zbudować mocne fundamenty dla przyszłej zjednoczonej Europy. Idea ta zawarta jest w realizowanym przez Teatr NN programie „Pamięć – Miejsce – Obecność”, będzie również realizowana w ramach Ośrodka „Spotkanie”. Ośrodek ten stworzy ramy organizacyjne dla spotkań artystów i ludzi kultury Europy Środkowo-Wschodniej i Europy Zachodniej.
Ważną częścią działalności Ośrodka „Spotkanie” stanie się program edukacyjny przeznaczony dla młodzieży szkół średnich Lublina.
Cele Ośrodka „Spotkanie” realizowane będą poprzez prezentację przedstawień, koncerty muzyczne, wystawy (fotografia, malarstwo, grafika, rzeźba), projekcje filmów, spotkania, wykłady, sesje, warsztaty artystyczne, szkolenia, naukę języków.
Program Ośrodka „Spotkanie” tworzony jest w oparciu o doświadczenie i działalność Teatru NN.

ad. 2. Program promocji kulturalnej Miasta i Regionu.
U podstaw programu promocji powinno znaleźć się wypracowanie całościowej koncepcji tego przedsięwzięcia. Stworzenie koncepcji powinno być poprzedzone ustaleniem, co jest najważniejsze i najciekawsze w sferze istniejących zabytków oraz w historii i tradycji Miasta i Regionu. Ustalenia te mają wyróżnić oraz pokazać inność i niepowtarzalność naszego Miasta i Regionu. Biorąc powyższe pod uwagę uważamy, że w programie tym powinny być uwzględnione trzy podstawowe elementy:
Kultura Żydowska. Do czasu II wojny światowej i holocaustu na Lubelszczyźnie mieszkało ponad 300 tysięcy Żydów tworzących tutaj od kilku stuleci swoją kulturę. Tragiczne jest to, że u ludzi żyjących współcześnie brakuje świadomości istnienia w Lublinie i Regionie tej kultury. Nasuwają się całkiem elementarne pytania: dlaczego tak się stało, czy przeszłość tego miejsca jest naszym polsko-żydowskim dziedzictwem, co możemy ocalić z przeszłości? Odpowiedzi na te pytania będą kształtowały obraz naszej pamięci i budowały mosty porozumienia między Polakami a Żydami. Będziemy dążyli do stworzenia stałej ekspozycji (wystawa scenograficzna) pokazującej kulturę żydowską związaną Miastem i Regionem.
Planujemy także inne działania:
- prezentowanie współczesnych artystów izraelskich (plastyka, fotografia, teatr, muzyka) Ośrodek „Spotkanie”,
- organizowanie spotkań związanych tematycznie z kulturą żydowską Miasta i Regionu,
- opracowanie wydawnictw (przewodniki, informatory, albumy, kaseta video) poświęconych kulturze żydowskiej związanej z Miastem i Regionem,
-utworzenie banku informacji o kulturze żydowskiej Miasta i Regionu,
-spotkania młodzieży polskiej i izraelskiej,
Doświadczenie Majdanka. Majdanek jako miejsce tragedii i cierpienia powinien stać się miejscem spotkania żywych. Majdanek, jak i inne podobne mu miejsca na świecie, wszedł do uniwersalnego dziedzictwa ludzkości jako symbol zła, zagłady, piekła i apokalipsy.
Majdanek jest też miejscem tragicznego splotu historii Polaków, Żydów, Niemców oraz narodów całej Europy. Tutaj ginęła idea tolerancji, akceptacji i współpracy. Ginęły religie i kultury. Zwyciężało zło i szaleństwo. Czym było i jest doświadczenie Majdanka w kontekście nawrotu nacjonalizmów i nietolerancji: strasznym przypadkiem czy logiczną koniecznością? Co widzimy dzisiaj, odwołując się do tego doświadczenia: czarną otchłań czy płomyk nadziei? Zamiast odpowiedzi na te pytania proponujemy, by wokół Majdanka, i już istniejącego w tamtejszym Muzeum wartościowego programu, skupić cały szereg przedsięwzięć nawiązujących do symboliki związanej z tym miejscem (śmierć, zło, piekło, zagłada, apokalipsa, szaleństwo). Uczyńmy z Majdanka miejsce refleksji nad tymi problemami organizując sesje, spotkania, lekcje – program edukacyjny „Pamięć – Miejsce – Obecność”
Pogranicze i spotkanie kultur. Patrząc na miejsce, w którym żyjemy i próbując zatrzymać z jego historii to, co uważamy za najcenniejsze – trudne i bolesne dochodzenie do wzajemnej akceptacji i tolerancji obcujących ze sobą religii i kultur – powinniśmy również pamiętać, że taki rodzaj doświadczeń nie jest właściwy tylko temu miejscu.
Doświadczenie pogranicza i spotkania różnych kultur jest doświadczeniem uniwersalnym i mieści w sobie zarówno nienawiść i wrogość, jak też wzajemną tolerancję oraz wszystko to, co zawiera się między tymi skrajnymi biegunami. Starajmy się poznać te różne doświadczenia, przyjmując z nich to, co jest dobre i odrzucając to, co jest złe.
Nie twórzmy, chociażby na użytek jednoczącej się Europy, kolejnego mitu idyllicznie rozwijających się obok siebie kultur i religii, który i tak nie wytrzyma próby czasu. Mitu łatwej i wspaniałej tolerancji, bo stąd blisko do zapomnienia o całych obszarach nietolerancji i wrogości, które również stanowią istotną część naszego europejskiego dziedzictwa. Przecież chcąc czy nie chcąc, tłem dla naszego życia w tym miejscu i dla naszych przedsięwzięć w tym miejscu zawsze będzie Majdanek i to, co się z nim wiąże. Próbujmy pokazywać jak trudno dochodzić do ideału wzajemnej akceptacji i tolerancji. Pokazujmy jak dużo niebezpieczeństw jest na tej drodze.
Dlatego tak ważna staje się wymiana pozytywnych doświadczeń związanych z problematyką pogranicza, obecną również w innych miejscach Polski i Europy. Mogłoby się to odbywać z wykorzystaniem programu edukacyjnego „Pamięć – Miejsce – Obecność” oraz różnego rodzaju spotkań, sesji, prezentacji artystycznych (film, teatr, literatura, plastyka).
Program promocji kulturalnej Miasta i Regionu realizowany będzie poprzez:
Utworzenie Biura Promocji Kulturalnej Miasta i Regionu. Działalność Biura będzie polegała na gromadzeniu, porządkowaniu, udostępnianiu i propagowaniu materiałów składających się na całościowy obraz Miasta i Regionu w aspekcie kultury i turystyki (architektura, walory widokowe i krajoznawcze, historia i tradycja, historia sztuki, historia techniki, legendy, biografie, wydarzenia kulturalne). W przypadku Lublina można zaproponować następujące tematy wycieczek edukacyjnych:
- Lublin literacki,
- lubelskie kościoły,
- styl w architekturze,
- szlakiem legend,
- kultura żydowska,
- szlakiem pamięci,
- historia lubelskiej techniki i przemysłu.
Każda z tych wycieczek będzie dokładnie opracowana (opis, trasa, czas trwania, bibliografia). Wycieczki te mogą stanowić atrakcyjne uzupełnienie programu edukacyjnego „Pamięć – Miejsce – Obecność”. Biuro będzie również miejscem spotkania i kojarzenia ofert kulturalnych i turystycznych związanych z Miastem i Regionem. Naturalnym zapleczem Biura powinny stać się prace badawcze ukierunkowane na problematykę historyczno-kulturową Miasta i Regionu. Efekty badań będzie można wykorzystywać w tworzeniu programów edukacyjnych i promocyjnych. W pracach Biura należy uwzględnić problematykę wschodnią (Białoruś, Ukraina) wynikającą z położenia Miasta.
*Organizowanie wystaw związanych tematycznie z tradycją i historią Miasta i Regionu, które będą jednym z elementów budowania tożsamości regionalnej.
*Program wydawniczy, w ramach którego będzie prowadzona systematyczna praca edytorska nad różnego rodzaju wydawnictwami (albumy, przewodniki, informatory, foldery), które w sposób przemyślany i całościowy zaprezentują Miasto i Region, ich wyjątkowość i unikalność.
*Pracownia video dokumentująca ciekawe wydarzenia w obszarze kultury: wystawy, przedstawienia, spotkania, rozmowy ze <<świadkami epoki>> oraz krajobrazy i zabytki Miasta i Regionu.

ad. 3. Program edukacyjny „Pamięć – Miejsce – Obecność”
Jest to propozycja włączenia do programu szkół średnich Lublina elementów nauczania ukierunkowanych na historię i tradycję Miasta. Może on stać się jedną z dróg poszukiwania oblicza szkoły samorządowej, związanej z konkretnym miejscem.
Program stawia sobie za główny cel przygotowanie młodzieży do twórczej aktywności w życiu społecznym i kulturalnym naszej Małej Ojczyzny.
Program budowany będzie dwutorowo; raz – poprzez zajęcia prowadzone w szkole: dwa – poprzez spotkania, sesje, wykłady, wycieczki, projekcje video, wizyty w galeriach, teatrach, muzeach.
Program edukacyjny „Pamięć –Miejsce – Obecność” mógłby zostać wbudowany w istniejący program szkolny (szkoły średnie) w zakresie np. 60 godzin lekcyjnych realizowanych w ciągu 4 lat nauki na lekcjach historii, języka polskiego, geografii, wiedzy o społeczeństwie, godzin wychowawczych, wychowania muzycznego i wychowania plastycznego. Nie wymagałoby to powiększania istniejącego programu o dodatkowe godziny. Przewidujemy możliwość tworzenia programów specjalistycznych np. związanych z teatrem, literaturą, historią sztuki, samorządnością. Przy realizacji programu będziemy współpracowali z wieloma instytucjami kulturalnymi z Lublina i z kraju.
Podstawowym środkiem do realizacji programu edukacyjnego powinien stać się podręcznik napisany specjalnie do tego programu. Ogólna koncepcja podręcznika – grupy tematyczne:
1. Historia i tradycja Lublina i Regionu.
2. Pogranicze i spotkanie różnych kultur.
3. Sąsiedzi (Białoruś, Litwa, Ukraina, Słowacja, Czechy, Węgry).
4. Demokracja lokalna w odniesieniu do miejsca, w którym żyjemy (historia i teraźniejszość)
5. Lublin i Region w kontekście istniejącej i powstającej infrastruktury gospodarczej.
6. Problemy związane z funkcjonowaniem Miasta jako skomplikowanego organizmu (odpady, woda, komunikacja, ścieki, energia, ekologia itp.).
7. Życie kulturalne Miasta i Regionu.
Ofertą kulturalną wspierającą i uzupełniającą program edukacyjny będą:
a) Spotkania z Literaturą
W tych trudnych dla wartościowej literatury czasach nie zapominajmy, że wciąż jeszcze istnieje to wszystko, co jest z nią związane: książka, autor, wydawca, księgarz, czytelnik, pisma literackie. Proponując „Spotkania z literaturą” pragniemy współtworzyć życie literackie w naszej Małej Ojczyźnie poprzez:
- spotkania z autorami,
- prezentowanie dorobku wydawnictw,
- promocje książek i pism wydawniczych,
- sesje i spotkania poświęcone literaturze,
- organizowanie autorskich warsztatów literackich prowadzonych przez krytyków, poetów, pisarzy.
Ważnym czynnikiem w tworzeniu klimatu i charakteru życia literackiego Lublina będzie kawiarnia literacka z odbywającymi się w niej cyklicznymi spotkaniami poświęconymi promocji literatury. Planujemy również otwarcie w siedzibie teatru NN czytelni czasopism poświęconych literaturze, teatrowi i sztuce.
b) Akademia Teatralna
Idea Akademii Teatralnej bierze się z wiary w siłę teatru i możliwości, jakie stwarza ta dziedzina sztuki w sferze budowania wrażliwości i otwartości na świat.
Akademia Teatralna powinna być efektem współpracy różnych teatrów, zarówno repertuarowych jak i nierepertuarowych. Program Akademii powinien pokazywać, że teatr jest jeden.
Inicjatywie tej będą w głównej mierze przyświecać cele edukacyjno-wychowawcze realizowane poprzez wykłady, spotkania, dyskusje, przedstawienia, warsztaty teatralne, sesje, prezentacje zarejestrowanych na taśmach video przedstawień.
Ogólne ramy tego zamysłu to:
1. Najważniejsze zjawiska teatralne XX wieku,
2. Barwy teatru (teatr dramatyczny, lalkowy, awangardowy itp.),
3. Najsłynniejsze przedstawienia,
4. Sztuka reżyserii,
5. Sztuka aktorska,
6. Architektura teatralna,
7. Scenografia teatralna,
c) Dzień w Teatrze NN
Jest to jedna z ofert kulturalnych Teatru NN uzupełniających program edukacyjny „Pamięć – Miejsce – Obecność”. Na „Dzień w Teatrze NN” składa się kilka podstawowych bloków tematycznych:
1. Prezentacja działalności Teatru, informacja o projekcie „Pamięć – Miejsce – Obecność”,
2. Prezentacja działalności Galerii Teatru NN, zwiedzanie aktualnej wystawy,
3. Lubelski teatr eksperymentalny (geneza, najciekawsze zjawiska),
4. Lublin literacki – związki wybitnych pisarzy i poetów z Lublinem,
5. Historia Lublina i Regionu (w tym szczególnie: pogranicze i spotkanie kultur, Majdanek, kultura żydowska),
6. Sąsiedzi: Białoruś, Litwa, Ukraina,
7. Problemy Miasta: ekologia, demokracja lokalna,
8. Część artystyczna: piosenki z przedstawień Teatru NN.
Istnieje możliwość dowolnego doboru tematów oraz uzupełniania ich o inne.