Widoki Lublina – grafiki Witolda Chomicza (lata 20. XX wieku)

Witold Chomicz, malarz i grafik, urodził się w Kijowie, młodość spędził w Lublinie. Wykładał w Państwowym Instytucie Sztuk Plastycznych i w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Jest autorem tek Lubelskie zaułki (1923/24), Lublin w nocy i Stare mury Lublina (1964).

 


Spis treści:
1. O autorze
2. Historia dzieła
3. Opis
4. Literatura



O autorze

Witold Chomicz urodził się w 1910 roku w Kijowie. Młodość spędził w Lublinie. Jako uczeń liceum im. hetmana Jana Zamoyskiego, wraz z kolegami założył artystyczną grupę Elipsa. Studiował, a od 1934 roku pracował, na krakowskiej ASP. W latach 1945–1964 prowadził Katedrę Grafiki Książki. Zajmował się malarstwem, grafiką, projektowaniem znaczków i plakatów, kowalstwem artystycznym, projektował i wykonywał polichromie oraz witraże. Obok portretów i pejzaży chętnie tworzył humorystyczne historyjki anegdotyczne i weduty (przed wojną Lublina, po wojnie Krakowa). Zmarł w roku 1984 w Krakowie.



Historia dzieła

Grupa Elipsa, do której oprócz Witolda Chomicza należał m.in. Henryk Donga, Maksymowicz (imię nieznane), Jan Samuel Miklaszewski, Czesław Stefański i Wojtuszkiewicz (imię nieznane), mimo że składała się z bardzo młodych artystów (Chomicz miał kilkanaście lat), była prawdopodobnie najbardziej awangardową formacją w Lublinie. Jej członkowie wyraźnie inspirowali się kubizmem, futuryzmem i formizmem.
Znajduje to wyraz w pejzażach miejskich Chomicza: linorytach z teki Lubelskie zaułki (1923/24), akwareli Ulica jezuicka (1927), autolitografii Lublin. Zamek w nocy (1931), będącej jedną z sześciu prac składających się na (obecnie rozproszoną) tekę Lublin w nocy.
Jako uczeń, Chomicz bardzo dużo czasu spędzał na szkicowaniu lubelskich zakątków. Niektóre z tych szkiców posłużyły mu w 1964 roku do opracowania teki pt. Stare mury Lublina. Znalazło się w niej dwanaście barwnych plansz, z których jedna była wykonana akwarelą, a pozostałe techniką mieszaną. Były to: Brama Krakowska, Ulica Bramowa (nocą), Ulica Szambelańska, Szambelanka (akwarela), Wieża trynitarska, Zamek, Ulica Grodzka, Brama Grodzka, Podzamcze, Ulica Podzamcze, Nieistniejąca zabudowa Podzamcza, Podwórzec u stóp baszty zamkowej, Fasada kościoła karmelitów.



Opis

Lubelskie zaułki z teki pod tym samym tytułem datowanej na rok 1923/24 zostały zbudowane z płaskich płaszczyzn czerni i bieli rozdzielonych raz miękkim, raz ostrym konturem. Kompozycję uzupełniają zastosowane z umiarem dekoracyjne szczegóły.
Jeden z linorytów przedstawia Zamek z perspektywy wąskiej uliczki czy prześwitu między budynkami, inny arkadę Bramy Zasranej wpisaną pomiędzy prostokąty i kwadraty okolicznych budynków. Chomicz dostrzegł i umieścił wśród prostych brył dekoracyjne elementy, takie jak: kuta ażurowa balustrada, ozdobna gazowa latarnia, krzywy chudy płotek. Starał się też uchwycić spokojny, nieco tajemniczy klimat nocnego Lublina.
Akwarela Ulica jezuicka (1927) została zbudowana z zaledwie trzech kolorów: czerni, zimnego błękitu i bieli. Artysta posłużył się nimi do zróżnicowania planów: pierwszy zanurzył w czarnym cieniu i łagodnym niebieskim półmroku, drugi, zamknięty sylwetką Wieży Trynitarskiej, rozjaśnił szaroniebieskim światłem. Tutaj również geometryczne płaszczyzny zostały złagodzone przez miękkie faliste linie, z których zbudowana jest balustrada balkonu i korony drzew na drugim planie.
W barwnej litografii Lublin. Zamek w nocy (1931) głównym źródłem światła jest przebiegająca wzdłuż murów Zamku ulica. Pierwszy, tonący w mroku plan stanowią przysadziste kamienice. Światło jest rozproszone, „ziarniste”, dzięki czemu budowle nabierają szlachetnego kształtu, a kompozycja zyskuje na nastrojowości.
Teka Stare mury Lublina, opracowana w latach 60. XX wieku na podstawie przedwojennych szkiców, jest zbiorem stosunkowo popularnych ujęć miasta. We wszystkich pracach artysta posłużył się wyrazistym grubym konturem dokładnie obrysowującym bryły, które zostały następnie wypełnione kolorem. Zastosowana technika przypomina trochę wymyślony pod koniec XIX wieku puentylizm, polegający na malowaniu obrazu przy pomocy mnóstwa wielokolorowych punktów (u Chomicza są to także kreseczki), które dopiero w oku patrzącego zlewają się w jedną barwę. Quasi-puentylistyczna technika i dosłowny kontur nadają pracom Chomicza „cukierkowy” charakter, co nie zmienia faktu, że pod względem kompozycji i warsztatu stoją one na wysokim poziomie.

 

Opracowała: Anna Kiszka
Redakcja: Monika Śliwińska


Literatura

Chomicz W., Malarstwo. Rysunek. Grafika 1923–1973, [katalog wystawy]; [brak nazwy galerii], [Kraków 1973].
Chomicz W., Stare mury Lublina, „Architektura” 1969, nr 7, s. 240–246.
[Franciszek Dec] F.D., Wystawa „Elipsy” w Zachęcie Sztuk Pięknych oddział w Lublinie, „Ziemia Lubelska” 1926, nr 286, s. 4.