Alex Dancyg (ur. 1948)

Alex Dancyg, fot. Robert Szuchta
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alex Dancyg – mieszkaniec kibucu Nir Oz, historyk, współpracownik Instytutu Yad Vashem, aktywny uczestnik dialogu polsko-żydowskiego.

 

W wieku dziewięciu lat wyjechał z rodzicami i siostrą z Warszawy i zamieszkał w Izraelu. Tam skończył szkołę i studiował historię na uniwersytecie. Był członkiem organizacji Ha-Szomer Ha-Cair, spadochroniarzem podczas kolejnych wojen prowadzonych przez Izrael.

 

Ma żonę, czwórkę dzieci i kilkoro wnuków.

 

Jest bohaterem filmu Krzysztofa Bukowskiego Czytając Sienkiewicza na pustyni Negev i audycji radiowej Marty Rebzdy Podwójna tożsamość.

 

 


Spis treści:
1. Dzieciństwo w Polsce i wyjazd do Izraela
2. Przyjazd do Polski po trzydziestu latach
3. Powroty do Polski
4. Alex Dancyg w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN”
5. Literatura



Dzieciństwo w Polsce i wyjazd do Izraela

Gdyby określenie „prowadzić podwójne życie” albo „mieć podwójną tożsamość” nie rodziło negatywnych skojarzeń z czymś do ukrycia – idealnie by pasowało do Aleksandra Dancyga z Warszawy, czyli mieszkającego w kibucu na pustyni Negev w Izraelu Aleksa Dancyga.

 

Dancyg urodził się na warszawskim Mokotowie w 1948 roku jako drugie dziecko Niny (Nychy) i Marcina (Mordechaja) Dancygów. I całe dzieciństwo spędził jak inne dzieci w powojennej Polsce. Może różnił się od rówieśników tym, że był wychowywany w lepszych warunkach. Ojciec, jak sam Dancyg to określa, należał do peerelowskiej nomenklatury więc w domu była gosposia a Oleś miał nianię. I tak było do 1957 roku.

 

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o dacie urodzenia

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o dzieciństwie

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o korzeniach rodzinnych

 

Wtedy zaczyna się drugie życie, bo Aleksander Dancyg, jako dziewięcioletni chłopiec, wyjeżdża z rodzicami do Izraela.
„Na pewno nie kojarzyłem siebie jako Żyda. Byłem Polakiem. Ja, Oleś Dancyg, chodzący po Warszawie byłem stuprocentowym Polakiem. Słowo «Żyd» pojawiło się świadomie dopiero w Izraelu, jak zacząłem się uczyć, zacząłem czytać książki” – opowiada.

 

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o wyjeździe z Polski

 

Galeria zdjęć z archiwum Aleksa Dancyga

 

 

I przez następnych trzydzieści lat Alex Dancyg żyje w Izraelu jak jego rówieśnicy.

 

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o przyjeździe do Izraela
 

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o emigracji

 

Chodzi do szkoły, należy do lewicującej młodzieżowej organizacji Ha-Szomer Ha-Cair. Idzie do wojska i bierze udział w kilku kolejnych wojnach. Studiuje historię. Zakłada rodzinę, ma trzech synów i córkę. Żyje i pracuje w kibucu Nir Oz.

 

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o szkole średniej

 

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o służbie wojskowej

 

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o kibucu

 

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o pracy w kibucu

 

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o byciu sekretarzem w kibucu



Przyjazd do Polski po trzydziestu latach

Tak jest do 1986 roku, kiedy po prawie trzydziestu latach nieobecności przyjeżdża do Polski. Specjalista od nawadniania pól w kibucu i historyk w jednej osobie wraca w roli tłumacza z jedną z pierwszych grup izraelskiej młodzieży. Młodzi Żydzi przyjeżdżają zobaczyć obóz w Oświęcimiu.

Alex Dancyg wspomina, że to podczas tej wizyty zrozumiał jak trudno będzie wyjaśnić młodym Izraelczykom skomplikowane polsko-żydowskie relacje, tak by zrozumieli, że Oświęcim i Treblinka to świadectwo wspólnej tragedii.


Kilka lat później, w 1990 roku, Instytut Yad Vashem i izraelskie ministerstwo edukacji proponują Dancygowi prowadzenie kursów dla przewodników opiekujących się grupami Izraelczyków przyjeżdżających do Polski. Do dziś takich osób jest już kilkaset.
„Raz na jakiś czas, mam w notesie «polskie seminarium» i jadę do Yad Vashem. Przemawiam, gadam, prowadzę prelekcje. Napełniam się tą intelektualną niby-robotą i znowu wracam na pole. I ta kombinacja jest po prostu genialna. Życzę wszystkim takiej kombinacji. Ile będę miał siły, będę właśnie tak pracował” – opowiada o swoim życiu podzielonym na kibuc i pracę z przewodnikami. I dodaje przekornie, że nie lubi pracy, jest leniem, ale pracuje ciężko.


Kiedy polski licealista pyta go czy wybaczył Niemcom, że zabijali jego rodaków, odpowiada, że on nie jest od wybaczania. Po drugie nie uważa, że społeczeństwo niemieckie to sami esesmani czy gestapowcy. Jeździ do Niemiec i ma tam przyjaciół. Ale myśli o tych, którzy się głowili, jak zrobić skarpetki z ludzkich włosów. Bardzo ciepłe. Myśli o tych, którzy te skarpetki zakładali. A jeszcze bardziej o tych, co byli w Sonderkommando. Gdyby on, ojciec czwórki dzieci i dziadek, oraz ten polski licealista trafili do obozu, to by pewnie z nich zrobili Sonderkommando! Bo Alex i ten chłopak by chcieli przeżyć! I to jest odpowiedź Dancyga na pytanie nastolatka: Oni stworzyli taką sytuację, że teraz wiemy… z każdego z nas można zrobić człowieka, który pomaga w śmierci swojego narodu!
I to jest najlepszy przykład, jak Alex Dancyg, współpracownik Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu Yad Vashem w Izraelu, szerzy wiedzę o zagładzie Żydów i działalności instytutu1.

 

>>> więcej w relacji Aleksa Dancyga o wyjazdach do Polski



Powroty do Polski

Jak wygląda taki pobyt Dancyga w Polsce?
Poniedziałek:
odsłonięcie obelisku w miejscu byłego getta w Szachulcu, konferencja prasowa, spotkanie ze społecznością lokalną oraz młodzieżą szkół z terenu gminy Kawęczyn.
Wtorek: udział w konferencji Misja oraz działalność Instytutu Yad Vashem z udziałem młodzieży szkół ponadgimnazjalnych oraz mieszkańców Kalisza, konferencja prasowa, wizyta na Cmentarzu Żydowskim przy ul. Podmiejskiej oraz zwiedzanie Kalisza, konferencja dla nauczycieli nauczających o Holokauście oraz prawach człowieka.
Środa: spotkanie z młodzieżą I i II LO w Ostrowie Wielkopolskim Rola Instytutu w upamiętnianiu ofiar Holokaustu, jego zasoby edukacyjne oraz wymiany młodzieży polskiej i żydowskiej z udziałem przedstawicieli władz samorządowych, zwiedzanie odrestaurowanej ostrowskiej synagogi oraz lapidarium w miejscu dawnego Cmentarza Żydowskiego, spotkanie z przedstawicielami władz samorządowych, spotkanie ze Stowarzyszeniem Przyjaciele Ostrowskiej Synagogi.
Czwartek: spotkanie z nauczycielami realizującymi programy o Holokauście oraz programy antydyskryminacyjne w Muzeum-Zamek Górków w Szamotułach z udziałem przedstawicieli władz samorządowych, spotkanie z młodzieżą licealną z całego powiatu szamotulskiego poświęcone powstaniu Instytutu, jego roli w upamiętnianiu ofiar Zagłady2.

 

A potem powrót do kibucu. I czas na nawadnianie hektarów pól. I czas dla rodziny, wnuków. Na lekturę Masłowskiej i Pilcha. I na kibicowanie, bo Alex Dancyg jest zagorzałym kibicem. Paweł Smoleński pisząc o Dancygu w „Gazecie Wyborczej”, przytacza opowieść z 1973 roku. W okopie, niedaleko wzgórz Golan, siedzą izraelscy spadochroniarze, bo trwa właśnie wojna Jom Kippur. Jeden z żołnierzy słucha małego tranzystorowego radia. Gdy krzyczy z radości, koledzy pytają czy wojna się skończyła. Okazało się, że Polska na Wembley zremisowała z Anglią i awansowała do finałów mistrzostw świata. I to kolejny przykład na podwójność życia – bo tym żołnierzem był oczywiście Alex Dancyg.

 

 


>>> więcej na stronie świadka historii programu Historia Mówiona

Czytaj też >>> w książce Alex Dancyg. Historie z Bramy

 



Alex Dancyg w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN”

Alex Dancyg i Tomasz Pietrasiewicz w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN” w 2008 roku
fot. Joanna Zętar

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W październiku 2000 roku Alex Dancyg pojawił się w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN” jako jeden z bohaterów spotkania z cyklu Spotkania z dokumentem filmowym. Była to projekcja filmu Krzysztofa Bukowskiego Czytając Sienkiewicza na pustyni Negev. Gościem specjalnym był Alex Dancyg.
>>> dokumentacja spotkania w Kalendarium Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”
 

 

W sierpniu 2008 roku Alex Dancyg we współpracy z Ośrodkiem organizował w Lublinie wizytę studyjną ekspertów z Instytutu Yad Vashem i instytucji współpracujących.
>>> dokumentacja wizyty w Kalendarium Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”

 

W 2007, 2010 i 2011 roku Alex Dancyg był nagrywany jako świadek historii programu Historia Mówiona.
W dniu 3 kwietnia 2014 roku odbyła się w Ośrodku "Brama Grodzka - Teatr NN" promocja książki "Historie z Bramy. Alex Dancyg", która powstała w oparciu o te nagrania.
>>> dokumentacja promocji w Kalendarium Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN"
>>> przeczytaj wiersz "Oda do Aleksa" autorstwa Karola Beckera napisany z okazji promocji

 

 

 

 

 

Opracowanie: Janka Kowalska
na podstawie rozmów
zarejestrowanych w ramach programu Historia Mówiona

Redakcja i uzupełnienia: Joanna Zętar

 

 

 

Tekst hasła Alex Dancyg (ur. 1948)
jest dostępny na licencji
Creative Commons
CC-BY-SA Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska

 

 

 


1 Rozmowa Dancyga z licealistą miała miejsce w 2013 roku w Gorzowie. Jestem Żydem i Polakiem, „Gazeta Lubuska”, 23.06.2013.
2 Tak było między 22 a 25 kwietnia 2013 roku, [za: online] www.kalisz.eu, [dostęp: 3.04.2014].

 

 

 

 

Literatura

(wybrane pozycje bibliograficzne)

Artykuły prasowe:

A. Dancyg, Chcę nauczyć kibicowania w Polsce, rozm. W. Sulisz, „Dziennik Wschodni”, 29.09.2008, s. 6.
A. Dancyg, Nie ma o czym mówić, rozm. T. Czajkowski, „Scriptores”, R. XII, nr 3/2005 (29), s. 202–204.
A. Dancyg, Nie wykrzykniki lecz znaki zapytania są ważniejsze, rozm. M. Duch-Dyngosz, "Znak", nr 697, czerwiec 2013, s. 44-48.
A. Dancyg, Wyciskacz płaczu czy lekcja historii, rozm. G. Józefczuk, "Gazeta w Lublinie", 10.01.2009, s. 5.
A. Machcewicz, Sienkiewicz zostaje na zawsze, „Rzeczpospolita”, dodatek „Plus Minus”, nr 251 (6328), 26–27.10.2002, s. 4.
P. Smoleński, Balagan. Alfabet izraelski, Warszawa 2012, s. 164–168.

Źródła internetowe:
A. Dancyg, Nagroda PolCul – Podziękowanie, [online:] http://polcul.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=102:dancyg&catid=18:listy-laureatow&Itemid=47, [dostęp:] 3.04.2014.
M. Kosz-Koszewska, Alex Dancyg nareszcie w Białymstoku, [online:] http://annajaninakloza.blog.onet.pl/2011/10/14/alex-dancyg-nareszcie-w-bialymstoku/, [dostęp:] 3.04.2014.
A. Szymańska, Alex Dancyg: – Jestem Żydem i Polakiem, [online:] http://www.gazetalubuska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20130623/POWIAT/130629860, [dostęp:] 3.04.2014.
P. Zychowicz, Polska nie taka straszna, [online:] http://www.rp.pl/artykul/9102,713329-Polska-nie-taka-straszna.html, [dostęp:] 3.04.2014.

Audycje radiowe:
Podwójna tożsamość – reportaż Marty Rebzda, [online:] http://www.polskieradio.pl/80/1007/Artykul/518094,Podwojna-tozsamosc-Marta-Rebzda, [dostęp:] 3.04.2014.
Tikkun – reportaż Alicji Kulik, [online:] http://www.radio.bialystok.pl/reportaz/judaica/id/75163, [dostęp:] 3.04.2014.

Filmy:
Czytając Sienkiewicza na pustyni Negev, reż. K. Bukowski (1999), [online:] http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=4212526, [dostęp:] 3.04.2014.