W ramach projektu “Listy do Henia” podejmowane są działania, których celem jest ukazanie, mieszkańcom miasta Zagłady lubelskich Żydów na przykładzie losów jednego małego chłopca, Henia Żytomirskiego.

W ramach projektu “Listy do Henia” podejmowane są działania, których celem jest ukazanie, mieszkańcom miasta Zagłady lubelskich Żydów na przykładzie losów jednego małego chłopca, Henia Żytomirskiego.

Teatr NN

O liście do Henia na 15-lecie projektu

O liście do Henia na 15-lecie projektu

Stylizacja tego artystycznego akcydensu o wymiarach 13x18 mm, wydrukowanego na papierze czerpanym a z czułością przygotowanym przez Sylwię Woźniak, nie jest przypadkowa. Zastosowana – przez znakomitego artystę Roberta Sawę – estetyka nawiązuje do szablonu kartki pocztowej. Druk akcydensowy wykonany został na maszynie typograficznej dociskowej, z napędem ręcznym, typu „Boston”, wyprodukowanej w 1903 roku w Niemczech. To nie jedyny wymiar podróży w czasie czy też rozpościerania się w czasie, który odwzorowuje się na płaszczyźnie akcydensu przywołującego skojarzenia starego listu znalezionego po latach.

Funkcyjne pola na karcie: pierwsze przeznaczone do zapisania treści korespondencji i drugie do wpisania adresata i naklejenia znaczka pocztowego, zostają wykreowane przez wstawioną w przestrzeń papieru kolumnę z liter. Reprezentanci „Toruńskiej Antykwy” układają się w trzy hasła, które informują, że jest to druk okolicznościowy, powstał bowiem na 15-lecie projektu „Listy do Henia”, realizowanego przez Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”.

Zamiast znaczka odbita pieczęć z logiem instytucji, a towarzyszą jej dwie inne: poczty Teatru NN i odbita pieczęć z logiem projektu, w którym zawarty jest graficzny portret chłopca i nazwa: „Listy do Henia”.

To adresat tej symbolicznej karty pocztowej. Henio Żytomirski. Chłopiec urodzony w 1933 roku w Lublinie w rodzinie żydowskiej, prawdopodobnie zamordowany w obozie koncentracyjnym na Majdanku. Poniżej jego imienia i nazwiska znajduje się – zapisany ręką artysty – adres domu rodzinnego, w którym Henio mieszkał do czasu, kiedy jego rodzina musiała opuścić to bezpieczne, wypełnione miłością miejsce.

Na druku zostały umieszczone 4 krótkie cytaty z listów do Henia. Ich przesłanie wybrzmiewa w wielu językach, ponieważ przez 15 lat projekt nabrał wymiaru międzynarodowego. Dotychczas w projekcie brała udział młodzież z Polski, Izraela, Danii, Francji, Holandii, Kanady, Niemiec, Ukrainy, Stanów Zjednoczonych i Włoch.
„Dear Henio”/ „Drogi Heniu” to najczęstsze zwroty do tego wyjątkowego adresata listu. Powitanie oddane zostało na akcydensie czcionką Post-Antiqua zaprojektowaną przez niemieckiego artystę Herberta Posta w 1932 roku. To rok, w którym narodziny Henia były już przez jego rodzinę wyczekiwane.

„Piszemy do Ciebie dzisiaj, aby upamiętnić Twoją historię” – ten fragment z listu anglojęzycznego rezonuje z ideą tego symbolicznego działania.

W języku Friedricha Schillera i Johanna Wolfganga von Goethego; w języku, który nosi bliznę antyhumanitaryzmu, totalitarnej ideologii i ludobójstwa, zapisana została refleksja: „My, bez względu na pochodzenie, myślimy o Was. I może to już jest jakaś mała dobra rzecz, którą możemy zrobić”. Przypadkowo w procesie twórczym oddane przez artystę słowo „kleine” mniejszą czcionką od pozostałych sąsiadujących z nim wyrazów, podkreśla skromny charakter jego etymologii, w którym kryje się życiowa energia autoregeneracji.

Największa czcionka, hebrajska, użycza głosu szkolnej koleżance wnuka Nety Żytomirskiej-Avidar. W języku polskim brzmi on tak: „Moja prababcia też była w getcie, ale przeżyła”. Neta opowiedziała swojemu wnukowi historię rodziny z Lublina, kiedy Gur skończył 11 lat. Poruszony listami do Henia z Polski, Gur wspólnie ze swoją babcią podzielił się historią Henia ze swoją klasą w szkole w Netanii, w Izraelu.

Treść listu zamieszczonego na akcydensie zamyka cichy, delikatny komplement polskiego ucznia zapisany najmniejszą czcionką: „do tego dodam, że świetnie ci w kostiumie króla”. To refleksja o zdjęciu, na którym Henio w stroju królewskim świętuje swoje 3 urodziny.

Wsłuchajmy się w te dobre słowa i nieśmy je dalej… A jeśli chcą Państwo zapoznać się z oryginalną wersją druku, aby odkryć peryferia tej typograficznej opowieści, zapraszamy do zecerni Izby Drukarstwa, gdzie zamieszkują wszystkie czcionki – aktorzy naszej Sztuki Pamięci.

 

Lublin, 19 kwietnia 2020.

Monika Krzykała