The “Grodzka Gate – NN Theatre” Centre in Lublin is a local government cultural institution. It works towards the preservation of cultural heritage and education. Its function is tied to the symbolic and historical meaning of the Centre’s location in the Grodzka Gate, which used to divide Lublin into its respective Christian and Jewish quarters, as well as to Lublin as a meeting place of cultures, traditions and religions.

Part of the Centre are the House of Words and the Lublin Underground Trail.

The “Grodzka Gate – NN Theatre” Centre in Lublin is a local government cultural institution. It works towards the preservation of cultural heritage and education. Its function is tied to the symbolic and historical meaning of the Centre’s location in the Grodzka Gate, which used to divide Lublin into its respective Christian and Jewish quarters, as well as to Lublin as a meeting place of cultures, traditions and religions.

Part of the Centre are the House of Words and the Lublin Underground Trail.

×Some parts of this page may be not fully translated. You can use Google Translate to translate missing fragments:

Inwentaryzacja synagogi Sauhla Wahla

 

Działo się w mieście Lublinie

w filialnej synagodze Saula Wahla

pod nr 493.

5/17 września 1889 r.

Protokół

Wskutek rozporządzenia Magistratu Miasta Lublina od 2 września nr 14651 co do przejęcia bóżnicy filialnej pod nr 493 od zarządzających nią Kelmana Rozenblita i Beniamina Manzamena i jej przekazania na rzecz Lubelskiej Gminy Żydowskiej na wykonanie tego rozporządzenia na miejsce przybyli: oddelegowany przez Magistrat pułkownik w stanie spoczynku Nowikow w obecności podpisanych niżej członków Gminy Żydowskiej Pinkwasa Goldkrauta i Nuchyma Naja oraz sekretarza Gminy Hersza Blumela, a także obecnych zarządców owej synagogi, wspomnianych Rozenblita i Manzamena, przystąpili do oględzin i opisywania jak synagogi tak i jej sprzętów (sprawdzenia wszelkiej ruchomości), a także przychodów i wydatków kwot synagogi w sposób następujący:

A. Synagoga.

1. Główna sala męska znajdująca się na drugim [czyli pierwszym - przyp. tłum] piętrze frontem do ulicy Podzamcze o długości 16 łokci 10 cali, o szerokości 10 łokci, zawiera w sobie ołtarz kamienny z amboną o trzech schodkach z drewnianymi poręczami; Arka Przymierza z jasionowymi polerowanymi drzwiczkami skrzydłowymi, zamykanymi na zamek wewnętrzny. Pośrodku sali podwyższenie do czytania z Pięcioksięgu, drewniane, otoczone balustradą z litego jasionowego polerowanego drewna, z żelaznymi kratkami, z dwoma schodkami od południowej i od północnej strony; wokół niego od strony zewnętrznej zrobiono 14 … [nieczytelnie; mied…? - przyp. tłum.] 4 okna od strony południowej i 2 od wschodniej są w dobrym stanie; okucia w średnim. Ramy pojedyncze pomalowane białą farbą olejną, z prostymi okuciami i z całymi szybami. Od strony północnej znajdują się trzy duże otwory bez ram i szyb, od dolnej strony zasłonięte gęstymi siatkami drucianymi; i jedna szafa (framuga) na książki ze skrzydłowymi malowanymi drzwiczkami zamykanymi na zamek wewnętrzny. Od strony zachodniej znajdują się duże drzwi skrzydłowe, pomalowane farbą olejną, na zawiasach francuskich z zamkiem wewnętrznym i miedzianymi klamkami. Ściany kamienne, otynkowane i pomalowane. Podłoga z desek sosnowych w dobrym stanie. Sufit został obejrzany od zewnątrz; otynkowany i pomalowany, w dobrym stanie. Od tejże ściany przy drzwiach wlepiona korwana (skarbonka) z grubej blachy żelaznej do wrzucania doń ofiarowanych pieniędzy; zamyka się na zamek wewnętrzny i żelazny wrzeciądz, do którego jednak brakuje skobla w ścianie. Pod wszystkimi czterema ścianami znajdują się drewniane ławy, podzielone na 64 miejsca. Oprócz tego, w tejże sali znajduje się otwór w suficie, prowadzący do górnej sali kobiecej, zasłonięty siatką drucianą, 11 litych miedzianych żyrandoli, jeden świecznik ośmioramienny, takichże kinkietów trzy, każdy na siedem świec, 9 takichże świeczników oraz jedna lampa błyskawiczna.

2. Zimowa sala męska o długości 11,5 łokci i o szerokości 6 łokci 3 cale, mieści w sobie: w ścianie południowej trzy okna z podwójnymi ramami, pomalowanymi biała farbą olejną, w dobrym stanie i z dobrymi okuciami, z całymi szybami. Od wschodniej strony Arka Przymierza, z boków której są dwie szafki (wmurowane w ścianę), pomalowane żółtą farbą olejną ze skrzydłowymi drzwiczkami zamykanymi na zamki wewnętrzne, przy czym prawa szafka zamiast tylnej ścianki ma drzwiczki skrzydłowe, otwierane podczas nabożeństw na dużą salę. Od strony północnej drzwi skrzydłowe prowadzące do przedsionka, pomalowane żółtą farbą olejną, z odpowiednim okuciem żelaznym i zamkiem wewnętrznym. Jeden piec kaflowy z dwiema drzwiczkami hermetycznymi w dobrym stanie. Trzy ściany kamienne, a jedna, od strony przedsionka, drewniana. Wszystkie ściany otynkowane i pomalowane częściowo olejną, ale przeważnie zwykłą farbą; tynk i farba w niezadowalającym stanie. Sufit otynkowany i pomalowany, znajduje się w takimże stanie, jak i ściany. Na tej sali się znajdują: wokół wszystkich ścian ławki drewniane, pomalowane żółtą farbą; przed nimi trzy takichże stoły, dwie ławki, które da się przesuwać, oraz taki sam analogion. Trzy miedziane lite żyrandole wiszące, taki sam stojący sześcioramienny świecznik, dwie lampy wiszące – jedna błyskawiczna, druga zwykła naftowa, nad drzwiami dwa lite miedziane jednoramienne kinkiety, miedziany lawaterz z kranem i żelazną misą, zegar ścienny z dwoma ciężarkami (nie działa).

3. Sala kobieca na tymże piętrze, przylegająca do głównej sali męskiej od północnej strony, ma wymiary: długość 13 łokci 9 cali, szerokość 5 łokci 2 cale. Od strony wschodniej znajduje się okno weneckie o trzech skrzydłach, pomalowane białą farbą olejną, z okuciami i całymi szybami i pojedyncza ramą w średnim stanie. Od strony zachodniej znajdują się drzwi, prowadzące do przedsionka, na poły szklane, jednoskrzydłowe, niemalowane, a nad nimi w pobliżu sufitu okno na 4 szyby, nie otwierające się. Trzy ściany kamienne, a jedna, od strony przedsionka, drewniana, o grubości razem z tynkiem 5 cali; ściany otynkowane i pobielone. Nad pierwszym od wejścia otworem na południowej ścianie pęknięcie idące na ukos o długości około trzech łokci, równolegle do niego idzie drugie takież pęknięcie, i trzecie nad środkiem wspomnianego otworu o długości około jednego łokcia. Przy każdym z tych pęknięć tynk odwarstwia się od ściany. Podłoga drewniana w złym stanie. Sufit pokrywają półcalowe deski, jest on pobielony wapnem. Na tej sali znajdują się: pod ścianami i pośrodku ławki drewniane, pomalowane żółtą farbą olejną i podzielone na 66 miejsc; trzy wiszące lite miedziane żyrandole.

4. Przedsionek o długości 6 łokci 22 cale i szerokości 3 łokci 15 cali, odgrodzony drewnianym przepierzeniem od przedsionka, należącego do małżeństwa Melsonów. Mieści w sobie schody prowadzące na dolną kondygnację, drewniane, z trzycalowych bali; drzwi od strony północnej, na poły szklane, jednoskrzydłowe, z prostym okuciem, bez zamka, niemalowane.

5. Drugi przedsionek prowadzący od sali kobiecej znajdującej się na drugim piętrze [czyli pierwszym - przyp. tłum.] do sali kobiecej znajdującej się na trzecim piętrze [czyli drugim - przyp. tłum.]. Długość przedsionka wynosi 5 łokci 4 cali, szerokość 5 łokci 2 cale. W nim się znajdują schody prowadzące do górnej sali, z 22 stopniami zrobionymi z trzycalowych bali, z drewnianymi toczonymi poręczami, pod schodami komórka. W ścianie zachodniej na poły szklane drzwi, pomalowane żółtą farbą olejną, jednoskrzydłowe, wychodzące na galerię, służące do wejścia kobiet do synagogi. Drugie drzwi w ścianie południowej, jednoskrzydłowe, niemalowane, z prostym okuciem, służące do połączenia z przedsionkiem opisanym w części 5 [zapewne chodzi o część 4 dokumentu - przyp. tłum.]. Podłoga przegniła, sufit taki sam, jak w sali oznaczonej numerem 3. Trzy ściany kamienne, a jedna drewniana. W północnej części tego przedsionka znajduje się otwór drzwiowy, prowadzący w stronę więzienia, zabity deskami.

6. Sala kobieca na trzecim piętrze [czyli drugim - przyp. tłum.] ma wymiary: od ściany północnej 19 ½ łokci, od południowej 14 łokci, od wschodniej (szerokości) 15 łokci, przeciwległa strona ma takąż szerokość. Wysokość w 2/3 tej cali wynosi 4 łokcie, a w 1/3 – 3 ½ łokcia, przy czym sufit tej trzeciej części podtrzymuje się czterema murłatami krokwi, o grubości razem z poszyciem półcalowymi deskami wynoszącej 9 na 7 cali. Sufit ten składa się z półcalowych sosnowych desek, w 2/3 sali przybitych od dołu do jętek o grubości 8 cali, a w 1/3 takież deski położone na bale o grubości 4 cali. Podłoga niemalowana, sosnowa, w zadowalającym stanie. Trzy ściany kamienne, a jedna drewniana, są otynkowane. Część tej sali jest oddzielona od południowej strony drewnianym przepierzeniem i stanowi ciemny strych, do którego od tej sali prowadzi otwór drzwiowy, zasłonięty deskami. Jak się okazało, sala ta została zorganizowana w pomieszczeniu strychu. W zachodnim rogu północnej ściany sali znajdują się drzwi zewnętrzne wychodzące w kierunku więzienia, na solidnych żelaznych zawiasach, z dużym żelaznym zamkiem wierzchnim, klucza do którego ma miejscu nie było. We wschodniej ścianie 4 okna, z których jedno jest mniejsze w porównaniu do pozostałych, w południowej ścianie 2 okna weneckie i jedno zwykłe, w zachodniej ścianie jedno zwykłe okno. Okna i ramy pomalowane białą farbą olejną, szyby zbite i ogólnie okna są w złym stanie. Z ruchomości na tej sali się znajdują:

a. przy wschodniej ścianie jedna ławka pomalowana żółtą farbą olejną i takaż ławka przy północnej ścianie, a przy pozostałych ścianach oraz wokół otworu wspomnianego w części 1, a także pośrodku sali ławki sosnowe niemalowane; na wszystkich ławkach jest 166 miejsc. W tejże sali znajduje się 6 litych miedzianych wiszących żyrandoli.

Podczas oględzin tej synagogi od zewnątrz stwierdzono: ściana frontowa wychodząca na ulicę Podzamcze w niektórych miejscach popękała. W niektórych miejscach odpadł tynk. Po całej długości dachu na tejże frontowej stronie brakuje rynny i rur spustowych, przez co woda spływając z dachu psuje ściany; oprócz tego, ślady zacieków stwierdzono i w sali kobiecej oznaczonej numerem 6, z czego można wywnioskować, że dach jest w złym stanie. Otwory drzwiowe wspomniane w częściach 5 i 6 i prowadzące w stronę więzienia według opinii komisji muszą być zamurowane jako bezcelowe.

B. Co dotyczy finansów synagogi

Na zapotrzebowanie wyżej wspomnianej komisji skierowane do zarządzających synagogą Kelmana Rozenblita i Beniamina Manzamena o dostarczenie ksiąg przychodów i kosztów oraz innych dokumentów finansowych z okresu zarządzania przez nich ową synagogą wytłumaczyli oni, że ksiąg sznurowanych nigdy nie prowadzili, dokumentów uzasadniających wydatkowane koszty również nie brali. Z tego powodu komisja musiała ograniczyć się wpisaniem do protokołu kwot kosztów i przychodów w synagodze zgodnie z pokazanymi komisji zeszytami z lat 1886, 1887, 1888 oraz z bieżącego 1889 roku po 6/18 września. Zgodnie z nimi:

W 1886 r. przychody 213 r. 71 k.

koszty 194 r. 63 k.

pozostało 19 r. 08 k.

 

W 1887 r. przychody 173 r. 20 k.

pozostało z ub. r. 19 r. 80 k.

suma 192 r. 28 k.

koszty 190 r. 38 k.

pozostało 1 r. 90 k.

 

W 1888 r. przychody 196 r. 33 k.

pozostało z ub. r. 1 r. 90 k.

suma 198 r. 23 k.

koszty 187 r. 21 k.

pozostało 11 r. 02 k.

 

W 1889 r. przychody 23 r. 70 k.

pozostało z ub. r. 11 r. 02 k.

suma 34 r. 72 k.

koszty 72 r. 53 k.

deficyt 37 r. 81 k.

 

Przy tym członkowie Gminy Żydowskiej Pinkwas Goldkraut i Nuchym Naj oznajmili, że uważając za niemożliwe prowadzenie gospodarstwa synagogi w budynku nr 493 przez Gminę będą musieli wyznaczyć osób nim zarządzających, a teraz, przy sporządzeniu niniejszego protokołu przejmują na siebie tylko obowiązek nadzoru za prawidłowością prowadzenia takiego gospodarstwa.

Przez wspomnianą wyżej przyczynę Gmina w uzgodnieniu z wiernymi owej synagogi do zarządzania tą synagogą dziś wyznaczyła: Mojżesza Klanga, Jankiela Singera (nieobecny) i Zelmana Brenera. Niniejszym ów protokół został ukończony i podpisany.

 

Zdający synagogę [podpis w jidysz - przyp. tłum.] Józef Kelman Rozenblit

Beniamin Manzumen jest niepiśmienny, dlatego zgodnie z jego prośbą podpisał Szmul [podpis]

Przyjmujący synagogę członkowie Gminy Żydowskiej P., Goldkraut N. Naj

Przyjmujący od Gminy [podpis w jidysz - przyp. tłum.] M. G. Klang, Zelman Brener

Oddelegowany przez Magistrat pułkownik w stanie spoczynku Nowikow

 

tłum. Volodymyr Dyshlevuk