Zakazane książki- walka o wolne słowo (lata '70 i '80)

Spis treści

[RozwińZwiń]

BOHDAN MADEJ (1934-2002)

W 1974 roku lubelski pisarz Bohdan Madej pod własnym nazwiskiem publikuje w bibliotece paryskiej „Kultury” (tom nr 242)  swoją książkę „Piękne kalalie albo dojrzewanie miłości”.

Był to akt wielkiej odwagi - przed Madejem żaden pisarz w Polsce nie poważył się na podobny gest. Autor został natychmiast wyrzucony z partii i z kolegium redakcyjnego „Kameny”, a jego teksty objęto zakazem cenzorskim. Mimo represji  w 1977 r. ponownie publikuje w paryskiej „Kulturze” następną książkę „Maść na szczury”.

 

W roku 1978 wydał w lubelskim podziemnym wydawnictwie „Spotkań” książkę „Polska w orbicie Związku Radzieckiego. Studium historyczno-polityczne”.

 

POWSTANIE PODZIEMNEJ DRUKARNI „SPOTKAŃ” (1976)

W Lublinie w 1976 roku została uruchomiona pierwsza powielaczowa podziemna drukarnia, którą zorganizowali Janusz Krupski i Bogdan Borusewicz – twórcy późniejszego niezależnego Pisma Młodych Katolików „Spotkania”. Inspiracją do podjęcia przez nich podziemnej działalności wydawniczej i założenia działającego poza cenzurą pisma były wykłady prof. Władysława Bartoszewskiego prowadzone na KUL od 1974 roku. Był to wykład monograficzny poświęcony Polskiemu Państwu Podziemnemu w okresie II wojny światowej. W trakcie tych wykładów prof. Bartoszewski opowiadał również o podziemnym ruchu wydawniczym, który rozwinął się wtedy w Polsce na olbrzymią skalę. Pod wpływem tych wykładów Bogdan Borusewicz i Janusz Krupski postanowili uruchomić konspiracyjną drukarnię i zacząć wydawać pismo niepodlegające cenzurze.

 

Na początku 1976 roku student historii sztuki KUL Karol Wit Wójtowicz przywiózł do Lublina mały powielacz spirytusowy. Powielacz został umieszczony w mieszkaniu Janusza Krupskiego przy ulicy Gospodarczej w Lublinie. Jeszcze przed czerwcem 1976 r. były na nim drukowane pierwsze ulotki. Ze względów bezpieczeństwa powielacz przeniesiono po jakimś czasie do mieszkania Anny Żórawskiej. Na tym przywiezionym z zagranicy powielaczu wydrukowano pierwszy numer „Zapisu” który ukazał się nakładem „Nieocenzurowanej Oficyny Wydawniczej”. [1]

>>> zobacz film w którym Janusz Krupski opowiada o swoim mieszkaniu przy ulicy Gospodarczej

 

 

Podziemny niezależny ruch wydawniczy, który zapoczątkowało wydrukowanie „Spotkań” - jedna z pierwszych tego typu akcji w skali nie tylko w Polski, ale całego bloku komunistycznego, miał ogromne znaczenie, tak symboliczne jak i praktyczne.

 

W Lublinie, kojarzonym z początkiem władzy komunistycznej w Polsce, 30 lat później rozpoczęto druk wolnego słowa odkłamującego rzeczywistość totalitarnego państwa.

 

Przywołajmy tu fragment tekstu Ryszarda Kapuścińskiego „Siła słowa”, który pozwala nam z całą mocą uzmysłowić sobie co się wtedy stało:

 

(...) nie możemy sobie wyobrazić podręcznika historii powszechnej, w którym nie byłoby rozdziału o tym, jak słowo pisane w formie kursujących ulotek, tajnych pisemek, podziemnej prasy i nieregularnych wydawnictw wpływało na wynik toczących się walk społecznych i politycznych. [1]

 

SPOTKANIA - NIEZALEŻNE PISMO MŁODYCH KATOLIKÓW (1977 – 1989)

 

„Spotkania" były jednym z pierwszych pism drugiego obiegu w Polsce. Pierwszy numer ukazał się w Lublinie w październiku 1977 roku. Wydrukowany został w podziemnej drukarni o stale zmieniającym się adresie, w której drukowane były wszystkie kolejne numery pisma.

Pismo wydawano do 1989 roku. Do tego czasu ukazało się 36 numerów „Spotkań” (do wprowadzenia stanu wojennego - 16).

Wokół pisma skupiali się ludzie w różny sposób związani z Kościołem Katolickim i ośrodkami inteligencji w Polsce. Pismo posiadało swoje oddziały w Warszawie, Krakowie i Paryżu. Do liderów tworzących pismo należeli Janusz Bazydło, Bogdan Borusewicz, Piotr Jegliński, Janusz Krupski.

 

W artykule wstępnym pierwszego numeru „Spotkań" Janusz Krupski (pod pseudonimem Janusz Topacz) wskazywał cel, jaki postawili sobie twórcy pisma: niepodległa i demokratyczna Polska. Wolna Polska w Wolnym Świecie. Stawiał również warunek jego realizacji: Bez niepodległości narodów Związku Radzieckiego nie odzyskamy i nie utrzymamy własnej niezależności.

>>> czytaj artykuł wstępny do pierwszego numeru „Spotkań" autorstwa Janusza Krupskiego

>>> czytaj więcej o „Spotkaniach”

 

TEMATY „SPOTKAŃ”

Twórcy pisma byli przekonani o konieczności zmiany świadomości Polaków. Ich celem było przyczynić się do tego przez wybór odpowiednich tematów poruszanych w piśmie. Do najważniejszych tekstów zaliczają się te dotyczące wielokulturowości, problemów Kościoła katolickiego, jego roli w Polsce i w krajach sowieckich. W piśmie ukazywało się wiele tekstów z zakresu historii i filozofii. Omawiano również aktualną sytuację polityczną w kraju.

 

 

Opracował Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

 

 

Przypisy

[1] Ryszard Kapuściński, Siła słowa,  „Gazeta Wyborcza” 2005-04-25.

 

 

Literatura

Kapuściński Ryszard, Siła słowa,  „Gazeta Wyborcza” 2005.