typografia

Pojęcie "Typografia" dotyczy dawniej techniki druku, obecnie-formy nadawanej tekstowi zarówno w formie druku fizycznego jak i w formie elektronicznej, jednak jest trudno ująć je w jednoznaczną ramę. Typografia ewoluuje, wraz z technologia druku. Obecnie pojęcie to jest już właściwie przypisane do cyfrowej technologi i jest bliższe projektowaniu układów stron, tekstów czy ogólnie składowi w druku.

   


Termin ten utworzony z dwóch słów greckich: 
Typos – „odbicie” i grafo – „piszę” ma właściwie trzy znaczenia. Po pierwsze oznacza sztukę książki, to znaczy umiejętność harmonijnego i estetycznego komponowania czcionek, klisz, linii, ornamentów zecerskich z wymiarami kolumny, szerokością marginesów, rodzajem papieru – czyli wszystkich elementów zewnętrznych książki albo jakiegokolwiek innego druku. Po drugie typografią nazywa się jedną  (najbardziej popularną) z odmian drukowania wypukłego. Po trzecie wreszcie dawni drukarze, których byli prawdziwymi mistrzami sztuki książkowej, nazywano typografami. Dziś też chętnie używamy tego terminu, mając na myśli rękodzielnicze oficyny drukarskie [1].

Definicja pochodzi z książki „ O książce, mała encyklopedia dla nastolatków” wydanej w 1987 roku. W związku z rewolucją jaka dokonała się w poligrafii, czyli wejście na tą niwę komputera, owa definicja straciła nieco na aktualności.

Jerzy Szychut na stronie „webdesign.art.” pisze o typografii jako sztuce tworzenia łatwego w odczycie przekazu wzrokowego[2].  Wikipedia natomiast określa pojęcie Typografii jako szereg pojęć wokół znaków pisarskich w druku oraz prezentacją ich na ekranie monitor[3].

Dokładniej pojęcie to opisuje Krzysztof Tyczkowski  na stronie www.swiatdruku.com.pl:
Typografia jest sztuką doboru i użycia różnych krojów czcionek i materiału typograficznego w celu przekazania informacji, głównie za pomocą druku. 
Pierwszym zadaniem druku jest przeniesienie informacji (tekst, ilustracja) na sprzęt, który będzie użyty do drukowania. Ta interpretacja jest dokonywana za pomocą czcionek, sztychów, przeźroczy, cylindrów itd. Zarówno wtedy, gdy zostały użyte tylko czcionki, jak i wtedy, gdy obecne są również inne elementy, interpretację tę nazywamy typografią. 
Pojęcie typografii nie jest jednoznaczne z pojęciem opracowania graficznego, znacznie szerszym, obejmującym ułożenie i zestawienie wszystkich elementów tworzących gotowy produkt drukarski. 
Drugim zadaniem druku jest powielenie informacji. Polega ono na wprowadzeniu do pracy sprzętu powielającego (formy), otrzymanego przez zastosowanie typografii.
Trzecim zadaniem druku jest zabezpieczenie gotowego produktu przez określony czas. Im bardziej wartościowa jest przekazywana wiadomość, tym bardziej należy starać się o zapewnienie jej jak najdłuższego „czasu życia”. Zależy on zarówno od doboru materiałów, jak i metod produkcji. 
Bror Zachrisson, 1962 

Typografia to sztuka i technika posługiwania się czcionką; w Anglii oznacza także tworzenie do celów reprodukcji poligraficznej opracowań (tzw. layout) układu tekstu i towarzyszących mu innych graficznych elementów. 
Ken Garland, 1989
 

Typografia jest sztuką posługującą się przede wszystkim literą drukowaną lub innymi znakami drukarskimi. Jakość tej sztuki zależy od kunsztu i profesjonalizmu projektanta-typografa, który dobiera proporcje dla wszystkich elementów typograficznych budujących dzieło. Do nich zaliczyć należy: krój używanego pisma i jego parametry, proporcje powierzchni zadrukowanej do niezadrukowanej, sposób zestawienia tekstów z ilustracjami. Duży wpływ na opracowanie typograficzne danej pracy ma rodzaj użytego do druku papieru i sama technika druku. Jakość pracy zależy od sensu podjętych przez projektanta decyzji i konsekwencji tworzenia formy typograficznej dla przekazywanej treści.”


Zmarły w ubiegłym roku wybitny szwajcarski grafik Max Caflisch mawiał o typografii, że jest to „sztuka szorstka, jeżeli w ogóle sztuka". „Typografia to rzemiosło polegające na nadawaniu ludzkiemu językowi trwałej wizualnej formy, a co za tym idzie, niezależnej egzystencji" – pisze we wstępie do swej książki Elementarz stylu w typografii Robert Bringhurst. Pod pojęciem rzemiosła (ang. craft) Bringhurst rozumie działalność wymagającą biegłości, mistrzostwa – nie zaś działalność prymitywną i zgrzebną, bo i takiego znaczenia pojęcie rzemiosła nabrało w Polsce w okresie PRL. „Typografia zajmuje miejsce na długiej wspólnej granicy między pisarstwem i edytorstwem z jednej strony a projektowaniem graficznym z drugiej. Sama jednak nie należy do żadnej z tych dziedzin" – pisze dalej Bringhurst [4].

W aspekcie sztuki projektowania przekazu, typografia ma za zadanie umożliwienie kontaktu odbiorcy z treścią w jak największym stopniu, przy minimum wysiłku z jego strony. Atrakcyjnie zaprojektowane strony zawierają w sobie zarówno aspekt estetyczny jak i artystyczny. Przykładami wykorzystania typografii w sztuce mogą być prace Lissitzki’ego, Duchampa. Głównym nurtem sztuki wykorzystującym typografię był dadaizm. Obecnie pojawiają się  prace graficzne wykorzystujące litery jako formę, dobierając ich wielkość, krój i rodzaj czcionki w celu zastąpienia nimi linii czy plamy barwnej autorzy tworzą rysunek, „który daje się przeczytać”. Na portalu Digiart.pl można zobaczyć szeroki wachlarz prac wykorzystujących typografię do celów estetyczno-artystycznych.

Linki do ciekawych stron o typografii:

http://typografia.info/

http://www.kentype.pl/typografia/typo_index.html

http://www.tyczkowski.art.pl/lm1_1.htm

ftp://ftp.gust.org.pl/pub/GUST/bulletin/06/01-jmn.pdf

http://www.digart.pl/szukaj/?szukaj=typografia

[1]. „O książce, mała encyklopedia dla nastolatków”, red. Janina Majerowa, s.378.

[2]. Jerzy Szychut, tryb dostępu: http://webdesign.art.pl/typografia/index.html

[3]. Wikipedia, tryb dostępu: http://pl.wikipedia.org/wiki/Typografia

[4]. Adam Twardoch, tryb dostępu: http://www.wydawca.com.pl/?s__karta.id__76