Słowniczek drukarski

Alfabet
termin pochodzący od dwu pierwszych liter alfabetu greckiego, oznaczający zasób znaków graficznych, potrzebnych do wyrażenia głosek określonej mowy. W drukarstwie i introligatorstwie dawna miara objętości książki. A. jako jednostka miary obejmował 23 arkusze drukarskie, które były sygnowane kolejnymi literami alfabetu.

Antykwa
piękne pismo ukształtowane przez renesansowych kaligrafów, wzorowane na rzymskiej kapitale i łacińskiej minuskule, powstałe w drugiej poł. XV w., przechodzące trzy podstawowe fazy: renesansową, barokową i klasycystyczną (od naśladowania w druku pisma kaligraficznego do czcionki o kształcie prostym i chłodnym), będące do dziś podstawą niemal wszystkich krojów pism drukarskich. W znaczeniu potocznym każde pismo drukarskie proste, w odróżnieniu od pochyłego np. kursywy.

Akcydens
określenie wszelkich druków (poza książkami, czasopismami i broszurami) o charakterze użytkowym i okolicznościowym. Można wśród nich wyróżnić a. manipulacyjne (formularze, ulotki, kwestionariusze, świadectwa, dyplomy, zaproszenia, zawiadomienia) oraz a. przemysłowe (druki reklamowe, etykiety, cenniki, katalogi, prospekty, opakowania, okładki książek).

Akwaforta
technika graficzna druku wklęsłego; także odbitka wykonana tą techniką; rycina wykonywana jest przez odbijanie wytrawionego rysunku na płycie miedzianej lub cynkowej w prasie miedziorytniczej; wypolerowaną płytę pokrywa się werniksem akwafortowym (wosk, asfalt, żywica); rysunek wykonywany jest igłą – nacinając werniks odsłaniana jest powierzchnia metalu, poczym płyta poddawana jest trawieniu w wodnym roztworze kwasu azotowego lub chlorku żelazowego; od głębokości trawienia – czasu trawienia – zależy natężenie kreski: najciemniejsze – to najdłużej trawione, najdelikatniejsze – najkrócej; kreski mogą być sukcesywnie dorysowywane i wtedy jest to tzw. trawienie stanowe, bądź wykonywana jest całość rysunku, a poszczególne partie po wytrawieniu zakrywa się półpłynnym werniksem; po zakończonym trawieniu werniks jest wymywany, następnie na podgrzaną płytę metalową nakładana jest farba drukarska, która jest wycierana z powierzchni płyty – pozostaje jedynie w głębi wytrawionych krasek; z przygotowanej płyty odbitka wykonywana jest w prasie pod silnym tłokiem, na wilgotnym papierze.

Afisz
druk ulotny, jednostronny, zazwyczaj dużego formatu, wykonany na białym lub kolorowym papierze afiszowym, przeznaczony do umieszczania w miejscach publicznych, oknach wystawowych, do nalepiania na murach, słupach ogłoszeniowych. Treścią a. są polityczne lub gospodarcze obwieszczenia i rozporządzenia władz oraz informacje zawiadamiające o mających się odbyć imprezach kulturalnych (teatralnych, muzycznych, literackich).

Bigowanie
przegniatanie; wykonywanie za pomocą maszyny introligatorskiej – przygniatarki – trwałych wgnieceń w grubszych papierach, mające na celu ułatwienie ich zginania wzdłuż określonej linii prostej.

Czcionka
podstawowy materiał zecerski w postaci metalowego prostopadłościanu, mający górną część uformowaną w sposób dający w druku odbitkę litery, cyfry, znaku, lub ornamentu. Czcionki, których komplety z czasem produkowane w odlewniach służyły do ręcznego składania tekstu, obecnie zostały zastąpione używaniem składu maszynowego i fotograficznego.

Druk, drukarstwo, drukarnia
drukiem nazywany jest każdy ostateczny produkt procesu drukowania np. książka, gazeta, plakat, drzeworyt. Drukarstwo w znaczeniu rzemiosła obejmuje produkcję wszelkich druków: książek, czasopism, akcydensów, opakowań drukowanych do przełomu XIX i XX w., kiedy termin d. wraz z rozwojem technologii poprzez zmechanizowanie i większą automatyzację całego procesu wytwarzania druków przekształca się w poligrafię. Podobna analogia dotyczy drukarni i zakładu poligraficznego. Wyposażenie drukarni składało się zazwyczaj z pewnej ilości kaszt (specjalnych szuflad) z czcionkami do ręcznego sporządzania składu i prasy drukarskiej, na której odbijano druki. Zmechanizowana produkcja we współczesnej drukarni obejmuje dodatkowo czynności związane z oprawą, a więc przejęła także funkcję dawnej introligatorni. Drukarnie dzieli się na d. działowe, specjalizujące się w drukowaniu książek i d. prasowe, drukujące prasę. 

Drzeworyt
najstarsza technika graficzna artystycznego druku wypukłego znana w starożytności, a także odbitka uzyskana tą techniką, polegająca na tworzeniu rysunku na desce z drewna (różnych gatunków) i usuwaniu dłutem tła, tworząc w ten sposób kontury drzeworytniczego negatywu, które powleczone farbą graficzną (drukarską) i przyłożone do papieru dają odbitkę. Wyróżnia się różne rodzaje drzeworytów w zależności od wycinania rysunku wzdłuż (d. wzdłużny lub langowy) lub w poprzek słoi (d. poprzeczny lub sztorcowy). D. był stosowany do druku tkanin, stempli, tekstu, ilustracji. Drzeworyt w Polsce rozwinął m.in. Władysław Skoczylas.

Edycja, edytorstwo
nazwy używane na określenie działalności wydawniczej, związanej z przygotowaniem do drukowania dzieła stworzonego przez autora zgodnie z jego intencją. Wszystkie egzemplarze druku odbite z tego samego składu w jednym lub kilku nakładach nazywamy edycją (wydaniem).

Ekslibris
znak własnościowy i element ozdobny książki, zwykle w postaci kartki z wyobrażeniem graficznym zazwyczaj symbolizującym zawód lub zamiłowanie właściciela oraz jego nazwiskiem, inicjałami lub nazwą instytucji. E. wklejany jest do książki na wewnętrznej stronie przedniej okładziny dla zadokumentowania przynależności egzemplarza do księgozbioru.

Errata
łac. errata – błędy; wykaz błędów w treści publikacji poligraficznej ( najczęściej w książkach), które zostały zauważone dopiero po wydrukowaniu nakładu; ma ona formę luźnej kartki z układem tabelarycznym, na którym oprócz błędów znajduje się dokładne ich umiejscowienie oraz sprostowanie; erratę wkładano miedzy kartki publikacji, lub drukowano na ostatniej stronie.

Format papieru 
wymiar arkusza papieru, o harmonijnym wzajemnym stosunku boków, podobnym do uzyskiwanego przy złotym podziale 8:5. W Polsce f. p. oparty jest na wymiarach arkusza, w którym stosunek boków równa się stosunkowi boku kwadratu do jego przekątnej, co odpowiada w przybliżeniu stosunkowi 5:7 i powoduje, iż stosunek wielkości boków pozostaje niezmieniony przy złożeniu arkusza na połowę, co jest zasadniczą cechą f.p.

Fotolitografia
technika druku płaskiego polegająca na fotograficznej metodzie przenoszenia sposobem bezpośrednim lub pośrednim rysunku na litograficzną formę druku. Fotolitografia stosowana jest od końca XIX wieku, początkowo dla celów reprodukcyjnych, obecnie w grafice artystycznej.

Gilotyna
maszyna do krojenia papieru metodą nożową, przeznaczona do obcinania lub rozcinania stosu arkuszy oraz do przecinania arkuszy przy oprawie w introligatorstwie.

Grafika, grafika użytkowa
jeden z podstawowych działów sztuk plastycznych, obejmujący techniki warsztatowe pozwalające na powielanie rysunku na papierze lub tkaninie z uprzednio przygotowanej formy druku (np. płyty metalowej, klocka drzeworytniczego, linoleum, płyty kamiennej). W zależności od funkcji, rozróżnia się grafikę artystyczna i użytkową. Ta ostatnia znajduje zastosowanie w drukarstwie poprzez projektowanie szaty graficznej książek, czasopism, plakatów, znaczków pocztowych, banknotów oraz w informacji wizualnej poprzez projektowanie znaków drogowych, tablic edukacyjnych czy znaków firmowych G. u. związana zwłaszcza z rozwojem reklamy, wykształciła swoisty typ estetyki opartej na operowaniu skrótem pojęciowym i umownym znakiem plastycznym.

Gramatura papieru 
waga jednego metra kwadratowego wytworu papierniczego wyrażona w gramach (g/m2), decydująca o wielkości powierzchni wyprodukowanego papieru. W zależności od g. wyróżnia się następujące typy wytworów papierniczych: bibułka, papier, karton, tektura.

Ilustracja 
związane z treścią książki i czasopisma uzupełnienie w postaci oryginalnego lub zreprodukowanego rysunku, ryciny, obrazu lub fotografii. W szerszym znaczeniu także ornament zdobiący kartę tekstu w formie inicjału, bordiury, ramki, nagłówka, finalika, winiety czy karty tytułowej treścią odpowiadający charakterowi książki. I. ma na celu a) upiększenie (ilustracja zdobiąca) b) wyjaśnienie treści (ilustracja interpretacyjna i dokumentalna np. w podręczniku) c) zobrazowanie treści (ilustracja ekspresywna np. w powieści) d) zastąpienie treści (ilustracje autoteliczne np. w książkach naukowych). Ważną kategorią jest również i. dziecięca i młodzieżowa wzbogacona elementami fantazji lub uproszczeniami ułatwiającymi młodemu czytelnikowi zrozumienie tekstu.

Inicjał 
wyróżniona wielkością, kolorem i kształtem ozdobna pierwsza litera tekstu w rękopisie lub druku, ujęta w określone pole lub zamykająca w sobie ilustrację i ornament. I. dostosowywał swą formę i treść do stylu panującego w danej epoce.

Inkunabuł 
wytwór sztuki drukarskiej pochodzący sprzed 1500 r., który krojem liter, stosowaniem zdobnictwa ręcznego i układem karty tytułowej naśladował księgi rękopiśmienne. Nazwa i. używana była także na określenie pierwocin grafiki i kartografii.

Introligatorstwo
do poł. XIX w. rzemiosło artystyczne, a obecnie dział przemysłu poligraficznego zajmujący się wytwarzaniem opraw i oprawianiem druków (książek, czasopism, broszur) według projektów dostarczanych przez wydawnictwo. Oprawianie polega na przekształcaniu przez falcowanie, szycie i oprawę wydrukowanych arkuszy w gotowe książki. 

Jednodniówka
druk o charakterze okolicznościowym opublikowany jeden raz przez zespół osób dla upamiętnienia jakiegoś wydarzenia (np. jubileuszu szkoły). Zwykle ma postać gazety lub czasopisma, ale poprzez jednorazowy charakter nie może być zaliczona do wydawnictw ciągłych. 

Justynek
rodzaj materiału zecerskiego w postaci prostopadłościennej płytki metalowej bez oczka; stosowany do wypełniania odstępów miedzy wyrazami, wierszami i innych miejsc w celu uzyskania wymaganego formatu składu.

Kaligrafia
sztuka artystycznego i wyraźnego pisania kultywowana w całym cywilizowanym świecie i nauczana w specjalnych szkołach już w starożytności i w średniowieczu, z czasem stając się jednym z obowiązkowych przedmiotów szkolnych aż do pocz. XX w. K. przeżywała swój największy rozkwit wśród ludów Arabii, Turcji i Persji a także w Chinach i Japonii, gdzie była traktowana na równi z innym sztukami pięknymi.

Kaszta
specjalna szuflada podzielona na przegródki (króbki) zawierające czcionki tego samego stopnia (np. czcionki jednej litery, cyfry, znaku) ułożone w sposób odpowiadający częstości używania w składzie poszczególnych liter, po to aby usprawnić i ułatwić pracę w zecerni.

Klisza drukarska
forma drukowa, za pomocą której uzyskuje się ilustracje . K. d. sporządzana jest z blach metalowych lub tworzyw sztucznych powleczonych światłoczułą warstwą, na którą nanosi się metodą fotograficzną (poprzez raster) obraz, a po wywołaniu go trawi w kwasie, co powoduje wytrawienie wszystkich miejsc nietworzących obrazu, dzięki czemu nie dają one żadnego śladu na papierze w procesie drukowania. Obecnie klisze do reprodukcji ilustracji barwnych wykonuje się skanerem. 

Kolumna (skład drukarski)
w książce rękopiśmiennej układ graficzny tekstu złożony z następujących po sobie wierszy równej długości. W drukarstwie płaszczyzna zajęta przez skład tekstu na stronicy książki lub czasopisma, a także odbitka tego składu na papierze. K. składa się z wierszy i klisz ułożonych na jednakową dla całej książki, czasopisma lub gazety szerokość i wysokość. 

Korekta
nanoszenie poprawek na odbitce ze składu przy użyciu znormalizowanych znaków korektorskich; wyróżnia autorską lub wydawniczą przeprowadzoną przez autora lub pracownika wydawnictwa, oraz korektę własną, przeprowadzoną w drukarni.

Krój pisma
charakterystyczny obraz optyczny znaku litery, cyfry i alfabetu pisma drukarskiego o jednolitych cechach takich jak: styl rysunku, oczka i duktu, wymiary, oś nachylenia, stopień rozjaśnienia i zaczernienia znaku, jego szeryfy, akcenty, zestawy słowne. Do najpopularniejszych obecnie krojów pisma zalicza się m.in. Times New Roman.

Książka 
w potocznym znaczeniu dokument w postaci zespołu kart (najczęściej w formie kodeksu) zawierających tekst przeznaczony do upowszechniania zarówno w formie rękopiśmiennej jak i drukowanej. Obecnie k. zalicza się do wydawnictw zwartych (powyżej 64 stron) w przeciwieństwie do czasopisma. Długa i bogata tradycja rozwoju książki związana z historią pisma i druku pozwala wyróżnić wiele jej odmian w zależności od funkcji, przeznaczenia, techniki wykonania, kultury, w której powstała np. książka chińska, książka dla dzieci i młodzieży, książka dla niewidomych, książka drzeworytnicza, książka rękopiśmienna, książka popularnonaukowa itd. 

Litografia 
technika graficzna druku płaskiego, a także odbitka wykonana tą techniką, w której rysunek przeznaczony do odbicia ryciny wykonuje się na kamieniu litograficznym tłustym tuszem lub tłustą kredką, miejsca niezarysowane pokrywa się gumą arabską, a całość farbą graficzną (drukarską) pokrywając tylko miejsca zarysowane, a następnie wykonuje się odbitki na przyłożonych do negatywu arkuszach papieru. L. jako technika wynaleziona w 1796 r., stała się bardzo popularna w ilustracji książkowej i czasopiśmienniczej XIX w. W Polsce mistrzem litografii był m.in. Leon Wyczółkowski.

Linotyp
maszyna skonstruowana w 1866 r. przez Ottmara Mergenthalera, dzięki której pracownik obsługujący l. składa tekst za pomocą klawiatury przypominającej maszynę do pisania. Wysuwając odpowiednie czcionki składa cały wiersz, dzięki czemu praca zostaje usprawniona i przyspieszona do 6000-25000 znaków na godzinę. L. jest wykorzystywany do niezbyt skomplikowanych tekstów ze względu na konieczność odlania całego wiersza w przypadku jednej, błędnie złożonej litery. 

Łam, łamanie (skład zecerski) 
łam to wiersze składu drukarskiego ułożone jeden pod drugim na ustaloną wysokość i szerokość, z których formowane są kolumny (stąd kolumny 1-, 2- lub wielołamowe). Łamanie to formowanie przez skład zecerski kolejno następujących po sobie wierszy tworzących tzw. szpalty, czyli dowolnie długie partie tekstu, które następnie łamie się czyli dzieli na kolumny tworzące stronice książki lub czasopisma i uzupełnia ilustracjami. Czynność ta wykonywana jest przez łamacza na podstawie wskazówek zapisanych w maszynopisie, a także makiety, na której dokładnie zaznaczone są miejsca włamania ilustracji oraz ilość i szerokość wierszy tekstu. 

Majuskuła
pismo, którego wszystkie litery mają jednakową wysokość i dają się ująć między dwie równoległe linie.

Maszyny drukarskie
wszelkie urządzenia służące do drukowania tekstów na papierze, folii, kartonie, tekturze, blasze z uprzednio przygotowanych form. Ze względu na technikę druku m.d. dzieli się na: typograficzne, offsetowe, wklęsłodrukowe, ze względu na kształt formy drukowej na : płaskie i rotacyjne, zaś ze względu na rodzaj użytego papieru na: arkuszowe i rolowe.

Maszyny introligatorskie
maszyny doprowadzające do powstania wkładu książki (gilotyny, maszyny do szycia drutem, nićmi, bezszwowe), maszyny wytwarzające okładki łącząc je z wkładem (trójnoże, maszyny do zaciągania broszur, wyrobu okładek, zawieszania wkładów) oraz maszyny pomocnicze (zbierające arkusze, zaokrąglające grzbiety, tłoczące rowki) oraz linie potokowe czyli maszyny spełniające wszystkie wymienione funkcje, które sprzężone ze sobą dają produkt finalny w postaci gotowej książki lub broszury. 

Materiał zecerski
wszystkie elementy, z których powstaje skład: czcionki, linie, ornamenty dające na papierze dobitkę (tzw. materiał z oczkiem) oraz justunek nie pozostawiający na papierze żadnego znaku (tzw. materiał ślepy).

Materiał introligatorski
tworzywa takie jak: tektura, karton, papier, skóra, nici, sznurek, drut, gaza taśma, kleje, złoto, farba potrzebne do szycia i oklejania wkładu książki, do wytworzenia okładki oraz do połączenia ich w całość. 

Matryca 
forma do odlewania czcionek z metalu lub kopia wykonana z oryginalnej formy typograficznej o lustrzanym układzie elementów drukujących przeznaczona do odlewu stereotypów – form metalowych, gumowych lub z masy plastycznej stanowiących odbicie składu typograficznego służącego do druku wielkich nakładów na maszynach drukarskich.

Miary drukarskie
ustalony system wielkości służący do określenia rozmiarów czcionek, linii, justunku i kolumn oraz do odlewania i formowania materiału zecerskiego.

Miedzioryt
najstarsza technika graficzna druku wklęsłego na metalu, stosowana już w XV w., charakteryzująca się cienką, suchą, ostro zakończoną kreską, polegająca na ryciu rysunku stalowymi rylcami lub wybijaniu go puncami. Farba wtarta w bruzdy metalu i wilgotny papier dają dzięki prasie odbitkę miedziorytniczą, mającą oprócz funkcji ilustracji, szczególne zastosowanie w wytwarzaniu map, albumów geograficznych i przyrodniczych, atlasów zwłaszcza w XVII i XVIII w. Miedzioryty wykonywał m.in. Albrecht Dűrer.

Miniatura
iluminacja, malowana bądź rysunkowa ilustracja zdobiąca rękopis, malowana farbami kryjącymi – woskowymi, temperą – lub wodnymi, a rysowana: piórem, srebrnym sztyftem, cienkim pędzelkiem. Miniatury znane były już w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie, szczególny ich rozwój przypada na IV wiek wraz z rozpowszechnieniem kodeksu. Malowane miniatury były ozdobą przede wszystkim ksiąg o treści religijnej, natomiast rysunkowe – pomalowane farbami wodnymi – przeważały w pismach świeckich.

Minuskuła
pismo składające się z małych liter różnej wysokości wykształcone stopniowo w miarę rozpowszechniania się pisma na materiale miękkim (papirusie, pergaminie) np. minuskuła karolińska z IX w.. W druku są to tzw. małe litery dające się wpisać między cztery równoległe linie poziome.:a b c d e f g.

Monotyp
poligraficzna maszyna odlewnicza wynaleziona w1897 roku przez amerykańskiego urzędnika Colberta Lanstona; służyła do składu tekstu przez automatyczne odlewanie go w postaci pojedynczych czcionek ułożonych w takiej kolejności jak w tekście; obsługa odbywała się przy pomocy pulpitu podobnego do maszyny do pisania.

Obwoluta 
koszulka służąca ochronie i ozdobie okładki książki, nakładana poprzez zagięcie obu jej brzegów do wewnątrz, wykonana z grubszego, lakierowanego, barwionego papieru i zaprojektowana przez artystę grafika. Obecnie o. pełni także funkcję informacyjno-reklamową poprzez umieszczanie na jej zakładkach tekstów dotyczących książki lub jej autora.

Offset
najbardziej rozpowszechniona obecnie technika druku płaskiego, o szerokim zastosowaniu dzięki łatwemu zadrukowaniu różnych gatunków papieru, polegająca na przeniesieniu przez obracające się cylindry farby z płyty na powłokę gumową, a następnie na papier. O. jest techniką stosowaną szczególnie w drukach wielobarwnych (reprodukcjach obrazów, map, okładek książek).

Oprawa (introligatorstwo)
okładka stale połączona z wkładem książki dzięki różnym zabiegom introligatorskim, służąca ochronie i ozdobie. Wyróżnia się różne jej rodzaje m.in. o. miękką, twardą, bezszwową, spiralną, pergaminową, płócienną, sakwową. Niegdyś proces wykonywany ręcznie, dziś kierowany przez maszyny introligatorskie.

Ornamenty
ozdoba ukształtowana przez ułożenie pewnych motywów zdobniczych wg zasady: powtarzania, alternacji, odwrócenia, zmiany rytmu i wielkości. O. mogą stanowić figury geometryczne, motywy zwierzęce lub roślinne, fantastyczne przekształcenia powyższych lub elementy abstrakcyjne. Różne o. były charakterystyczne dla różnych stylów. Wśród najczęstszych można wymienić następujące.: akant, arabeska, banderola, floratura, groteska, maszkaron, meander, palmeta, plecionka, rocaille, o. małżowinowo-chrząstkowy, o. okuciowy, o. secesyjny i wiele innych.

Papier
obecnie materiał wykonywany ze sprasowanych, bezładnie ułożonych, wzajemnie ze sobą połączonych włókien roślinnych, substancji klejących, wypełniających i barwiących, formowany w kształt arkuszy lub ciągłej wstęgi, służący do pokrywania go znakami pisarskimi, a także do celów techniczno-przemysłowych. Ze względu na własności, gramaturę i przeznaczenie papieru najczęściej wyróżnia się następujące rodzaje p.: bibuła, celofan, p. bezdrzewny, p. czerpany, p. drukowy, p. gazetowy, p. kredowany, p. welinowy, p. szlachetny, karton, tektura i inne.

Pismo
system znaków wzrokowych lub dotykowych (znaków symbolicznych, obrazkowych, wyrazowych, sylabowych i alfabetycznych) będący podstawą rozwoju wyższych form cywilizacji i kultury ludzkiej, służący przedstawieniu, utrwaleniu lub zastąpieniu języka mówionego, wynikający z potrzeby przekazania innym ludziom myśli na odległość w przestrzeni i w czasie.

Pismo drukarskie 
zbiór otrzymanych w procesie drukowania odbitek wszystkich liter alfabetu, cyfr i innych znaków (interpunkcyjnych, diakrytycznych, matematycznych) oraz zestaw czcionek, z których otrzymywane są odbitki. P.d może mieć różne wielkości (stopnie np. średnian, tercja), może być proste (antykwa), pochyłe (kursywa), zwykłe, pogrubione, o różnym kroju (np. times, modena).

Plakat 
artystyczny gatunek grafiki użytkowej, spełniający funkcję informacji, reklamy, propagandy i agitacji, charakteryzujący się oszczędnością środków wyrazu plastycznego, dążnością do umowności i metaforyki oraz intensywnością układów kolorystycznych. P. jest drukiem ulotnym, jednostronnym, o dużym formacie, najczęściej umieszczanym na słupach ogłoszeniowych lub w witrynach.

Prasa drukarska
wynalazek Jana Gutenberga, wzorowany na prasie do tłoczenia winogron, prasowania papieru i odbijania tkanin, polegający na odbijaniu na papierze tekstu poprzez dociskanie śrubą, zakończoną drewnianą płytą, formy drukowej powleczonej farbą, ułożonej na drewnianej podstawie prasy. Metoda ta funkcjonowała do czasu wynalezienia urządzenia dociskowego (1812 r.) w postaci obracającego się walca, co dało początek rozwojowi maszyn drukujących.

Raster
przyrząd optyczny wykorzystywany w produkcji poligraficznej do rozłożenia jednolitego obrazu na obraz składający się z szeregu punktów.

Reprodukca
odtworzenie tekstu, obrazu, odbitki itp. przez lub sposobem drukarskim. 

Sitodruk
odrębna technika graficzna tzw. druku przez szablon polegająca na przeciskaniu ścierakiem (raklem) farby drukarskiej przez odsłonięte oczka tkaniny (sita) na podłożony papier. Technika s. daje możliwość uzyskania odbitek o wszystkich właściwościach pozostałych technik graficznych oraz może być zadrukowywana na wypukłych powierzchniach i innych poza papierem materiałach takich jak szkło, metal, drewno.

Skład
materiał zecerski ułożony ręcznie lub maszynowo w wiersze, szpalty i kolumny zgodnie z tekstem maszynopisu, tak, że po jego odciśnięciu utrzymuje się druk. W s. stosuje się wyróżnienie za pomocą wcięcia, spacjowania, ujęcia wyrazów lub zdań w ramki, wyszczególnienia ich poprzez barwę lub składanie ich innym rodzajem, stopniem i krojem pisma drukarskiego. 

Szpalta
skład zecerski o określonej szerokości i dowolnej długości, z którego w wyniku łamania powstają kolumny – stronice książek, czasopism i gazet.

Sztancowanie
wykrawanie; czynność introligatorska mająca na celu wykrawanie z arkusza, lub stosu arkuszy papieru, kartonu itp. skomplikowanych kształtów wyrobu papierniczego lub poligraficznego.

Typografia
jedna z metod drukowania wypukłego, w której stosowane są formy w postaci składu, klisz i innych, przeznaczonych do drukowania bezpośredniego na podłożu – np. papierze, mazistymi lub półciekłymi farbami drukowymi w maszynach dociskowych, płaskich lub rotacyjnych; wykorzystuje się ją do drukowania jedno- i wielobarwnego gazet, czasopism itp.

Wcięcie
określonej wielkości odstęp tekstu od lewego brzegu kolumny w pierwszym wierszu akapitu.

Wiersz
najmniejsza jednostka podziału druku w drukarstwie składająca się z szeregu liter, wyrazów lub znaków złożonych w rzędzie obok siebie z materiału zecerskiego na szerokość określoną w miarach drukarskich. Wyróżnia się w. akapitowy - odsunięty w prawo od lewego brzegu kolumny, w. końcowy, inaczej niepełny - odsunięty w lewo nie dochodzi do prawego brzegu kolumny i w. w czasopiśmie - o specjalnym stopniu pisma.

Wierszownik
przyrząd do ręcznego składania wierszy z materiału zecerskiego, składający się z wąskiej płytki metalowej o podłużnej ściance bocznej, ściance poprzecznej nieruchomej i ściance poprzecznej ruchomej z zamkiem do ustawiania wierszy w odpowiednim miejscu.

Winieta
pasek tytułowy czasopisma zawierający tytuł, hasło przewodnie, numer datę i cenę. W. jest także zodobą książki lub rękopisu pierwotnie w formie wici winnej, z czasem ornamentalna, często figuralna ozdoba grafiki w postaci bordiury, niekiedy wydzielona ramką, zdobiąca kartę tytułową książki (frontispis), początek (winieta tytułowa) lub koniec rozdziału strony (finalik), a także druków ulotnych np. kalendarza.

Wolumin
jednostka introligatorska i biblioteczna – pojedynczy, oprawiony egzemplarz druku.

Wydawnictwo
instytucja organizująca proces wydawniczy; - dokument, publikacja samodzielna wydawniczo, to znaczy wydawana jako odrębna jednostka fizyczna lub ich zespół; wyróżnia się wydawnictwa: zwarte, ciągłe, seryjne.

Znak Wodny                                                                                                                                              filigran; znak graficzny – literowy, rysunkowy, godło itp. widoczny na papierze w świetle przechodzącym; powstaje przez odciśnięcie na mokrej wstędze papieru wzoru nalutowanego na eguter, bądź naniesionego na ostatnią prasę maszyny papierniczej; cel nanoszenia znaków wodnych- ochrona przed nadużyciami np. na papierach wartościowych; dekoracja – na papierach drukowych, piśmienniczych wysokiej jakości; znak wodny zastosowano po raz pierwszy w 1280 roku w papierni w Fabiano w północnych Włoszech.